Mekan ve siyaset ilişkisi bağlamında Anıtkabir (1938-1973)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUNÇ BORAN

Danışman: NEŞE ÖZDEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve önderi Mustafa Kemal Atatürk'ün kabri olarak inşa edilen Anıtkabir, Türkiye Cumhuriyetinin sembol mekânlarından biridir. Atatürk'ün ölümünden sonra dönemin hükümeti, Atatürk için Anıt-Kabir yapılmasını kararlaştırdı. Anıtkabir tamamlanıncaya kadar Atatürk'ün cenazesi, geçici kabir olarak belirlenen Etnografya Müzesi'ne konuldu. Etnografya Müzesi, 15 yıl geçici kabir görevi yaptı. Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı döneminde başlanan Anıtkabir inşaatı, Demokrat Parti döneminde tamamlandı. Anıtkabir inşaatı tamamlandıktan sonra 10 Kasım 1953 günü Atatürk'ün naaşı, ebedi istirahatgahı olan Anıtkabir'e törenle nakledildi.Anıtsal bir yapı olarak tasarlanan Anıtkabir'in inşa süreci, siyasi otoritenin etkisinde kaldı. Anıtkabir yer seçimi, mekânın proje seçimi, projenin değiştirilmesi, inşa süreci siyasi iradenin tasarrufu altında gerçekleşti. Anıtkabir, yalnızca Atatürk'ün kabri olarak değil aynı zamanda ulusal bir sembol olarak tasarlandı. Anıtkabir inşa edildikten sonra da ekler ve eksiltmeler yapıldı. Anıtkabir, ölümsüz Atatürk imgesini vurgulayan bir anıt olduğu kadar yabancı devlet adamlarının ziyareti ve ulusal günlerde düzenlenen törenlerle de siyasal yaşamın odağında yer aldı. Anıtkabir, ulusal bir kahramana ve devlet kurucusuna yapılan bir kabirden çok daha fazlasını ifade etmektedir. Atatürk'ün kimliğinde özdeşleşen Türkiye Cumhuriyeti'nin müşterek bir anıtı haline dönüştü. Böylelikle Anıtkabir, Mustafa Kemal Atatürk'ün kabri olmanın ötesinde kamu yapısı, ulusal sahne, siyasal bir alan ve Türkiye Cumhuriyetin sembolü oldu. Bu çalışmada, Anıtkabir inşa süreci ve sonrasında, siyasetin mekân üzerindeki tasarrufları değerlendirilecektir.Anahtar Kelimeler: Atatürk, Anıtkabir, Mekân ve Siyaset, Cenaze, Tören