Türk basınında güneş dil teorisi tartışmaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİNÇ TERZİOĞLU
Danışman: SEDEF BULUT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dil, iletişimin temel aracıdır ancak dil üzerinde gerçekleşen her yenilik toplumun tüm sosyokültürel yapısını değiştirir. Harf devrimini müteakip Türk dilinin yapısına uygun yeni bir alfabe geliştirilmiş ve bu yeni sistemle dildeki yabancı kökenli kelimelerin çıkarılması ve yerlerine Türkçe kökenli kelimelerin konulmasını zorunlu kılınmıştır. Arapça ve Farsça yapıların yabancılığı büsbütün ortaya çıkmıştır. Doğal olarak Türk diline yabancı olan kelimeleri atıp yerine yeni kelimeler bulma isteğine istinaden dilde sadeleşme gündeme gelmiştir. Bu bağlamda ortaya çıkan ikilem ise Harf İnkılabının bir tür travma mı yoksa gerekli ve başarılı bir dönüşüm hikâyesi mi olduğu üzerinde yoğunlaşmaktadır. Genel kanaat çağdaş ulus devlet yapısının unsurları olan müşterek kültür ve resmi dil, kurulma aşamasındaki yeni Cumhuriyetin Millî yapısının sağlamlaştırılması için elzem görüldüğü şeklindedir. Dil aracılığıyla güçlendirilen ulusal aidiyet duygusu zaman geçtikçe toplumsal bütünleşmenin gerçekleştirilmesinde kilit bir rol oynamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda ortaya atılan Güneş Dil Teorisi; dilin kökenine ilişkin geliştirilmiş bir teori olmasının yanı sıra, dil ile ulusal kimlik oluşturma aşamasında sadece nüfusun genelinde Türkçe'nin yaygınlaştırılmasını değil; aynı zamanda dilin özüne kavuşturulmasını da içermekteydi. Güneş Dil Teorisi temelini Türk Tarih Tezi'nden alan; tarihsel, dilbilimsel ve felsefi yönleri ile millî kimlik oluşturma sürecinde öne çıkan bir teoridir. Uluslaşma aşamasında olan genç Cumhuriyet'e sağladığı faydalardan ziyade siyasi ve etimolojik açıdan yorumlanarak eleştiri oklarına maruz kalmış, hatta Cumhuriyetçilerin "Batılılaşma" ve "Millîleşme" hedefleri arasındaki dengeyi sağlama çabalarına hâkim olan pragmatist bir yaklaşım olarak nitelendirilmiştir. Esasında Cumhuriyet'in başlıca hedefi asla sadece Batılılaşmak olmamıştır. Zira kuruluş aşamasında karşılaşılan en büyük sorun "uluslaşma" olduğundan Yeni Cumhuriyet'in çözmesi gereken en acil sorun "laik" ve "çağdaş" bir ulus inşa etmek olmuştur. Tez çalışmasında ana kaynak olarak dönemin gazeteleri ve köşe yazıları başta olmak üzere dilbilimcilerin görüşlerine de yer verilmiştir. Ayrıca Güneş Dil Teorisine zemin hazırlayan nedenler ile teorinin etkisinde yazılan edebi eserlere de değinilmiştir. Daha önceki çalışmalarda kullanılmamış veya sınırlı kullanılmış dönemin farklı yayınlarından alıntılar da incelenmiştir. Tez amacına uygun olarak nitel araştırma yöntemleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri tercih edilmiştir. Literatür taraması, doküman incelemesi, döneme ait birincil kaynaklar ve günümüzün konuyla ilişkili kitapları kullanılmıştır. Tezin içeriğine ve amacına uygun olarak Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Arşivi, TBMM Arşivi ve Kütüphanesi, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, TBMM Süreli Yayınlar Arşivi, Millî Kütüphane Arşivi gibi kurum ve kuruluşlardaki kaynaklar, belgeler ve dokümanlardan faydalanılmıştır. Ayrıca dönemin basın okumasını yapmak için dijital ortamda ulaşılabilen gazete arşivleri de kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Güneş Dil Teorisi, Basın, Ulus, Cumhuriyet, Kurun, Tan, Uluslaşma.