Yaşlı Parkinson Hastalarında MIND Diyetine Uyum, Diyet Antioksidan Yükünün Kognitif Fonksiyon ve Bazı Biyokimyasal Parametreler ile İlişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE ESGİN
Danışman: Ayşe Özfer Özçelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Parkinson hastalığı, motor ve motor olmayan belirtilerle ortaya çıkan yaygın, nörodejeneratif bir hastalıktır. Yaşamın her döneminde olduğu gibi Parkinson hastası yaşlılarda da diyet örüntüsü önem taşımaktadır. Yaşlanma ile birlikte vücutta reaktif oksijen türleri artmakta; serbest radikallerin antioksidan sistemlerle ortadan kaldırılamadığı durumlarda redoks homeostazı bozularak patolojik durumlar ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı yaşlı Parkinson hastalarında MIND diyetine uyum, diyet antioksidan yükünün kognitif fonksiyon ve bazı biyokimyasal parametreler ile ilişkisinin incelenmesidir. Araştırma verileri anket formu ile toplanmış, klinikte görevli hemşire tarafından hastalardan kan örneği alınmıştır. Anket formu genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, 24 saatlik geriye dönük bir günlük besin tüketim kaydı, antropometrik ölçümler (boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel çevresi, baldır çevresi) ve el kavrama gücü, MIND diyeti uyum değerlendirme formu, kognitif fonksiyonun değerlendirilmesi (Mini Mental Test, Saat Çizme Testi), biyokimyasal parametreler, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa form ve Bristol gaita skalası olmak üzere dokuz bölümden oluşmuştur. Çalışmaya 29 kadın 28 erkek olmak üzere 57 Parkinson hastası yaşlı birey dahil edilmiştir. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 70,2±4,6 yıldır. Bireylerin %59,6'sı birinci, %31,6'sı ikinci, %8,8'i üçüncü Hoehn&Yahr hastalık evresindedir. Katılımcıların ortalama MIND diyetine uyum puanı 7,8±1,3'dür. Bireylerin ortalama Mini Mental Test puanı 25,7±3,9; Saat Çizme Testi puanı 8,4±2,1'dir. FRAP 1 değeri ile Mini Mental Test puanı arasında pozitif yönde zayıf düzeyde bir ilişki belirlenmiştir (p<0,05). GSH düzeyi ile toplam fenolik içeriği arasında pozitif yönde orta düzeyde; GSSG düzeyi ile FRAP 1 ve TEAC arasında negatif yönde zayıf düzeyde; FRAP 2, TRAP, H-ORAC ve dTAC arasında negatif yönde orta düzeyde ilişki saptanmıştır (p<0,05). GSH/GSSG oranı ile FRAP1, FRAP2, H-ORAC ve dTAC arasında pozitif yönde orta düzeyde, TRAP ve TEAC arasında pozitif yönde zayıf düzeyde korelasyon tespit edilmiştir (p<0,05). TAS ile FRAP 2, TRAP ve TEAC arasında pozitif yönde zayıf düzeyde ilişki belirlenmiştir (p<0,05). Zonulin düzeyi ile dTAC arasında negatif yönde zayıf düzeyde ilişki tespit edilmiştir (p<0,05). Sert dışkıya sahip olan bireylerin medyan FRAP 1 değeri 7,5 (alt-üst:3,1-21,6) iken normal dışkıya sahip olan bireylerin medyan FRAP 1 değeri 11,1 (alt-üst:4,1-22,6) olarak belirlenmiştir (p<0,05). Mini Mental Test puanı ile GSH düzeyi arasında orta düzeyde pozitif yönde (p<0,05), Saat Çizme Testi puanı ile TAS düzeyi arasında pozitif yönde zayıf düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,05). MIND diyetine uyum puanları ile GSH arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki saptanmıştır (p<0,05). Beden kütle indeksi, baldır çevresi, bel çevresi, bel boy oranı ve fiziksel aktivite düzeyine göre düzeltilmiş modelde daha yüksek MIND diyetine uyumun daha düşük zonulin düzeyi ile ilişkili olduğu bulunmuştur (β=-0,25). Yaş, cinsiyet, hastalık evresi ve öğrenim süresine göre düzeltilmiş modelde daha yüksek MIND diyetine uyum puanının daha yüksek mini mental test puanı ile ilişkili olduğu görülmüştür (β=0,54). Yaş, cinsiyet, öğrenim süresi, sigara içme durumuna göre düzeltilmiş modelde daha yüksek MIND diyetine uyum puanının daha yüksek saat çizme testi puanı ile ilişkili olduğu belirlenmiştir (β=0,33). Diyetin antioksidan kapasitesi ve MIND diyetine uyum ile kognitif fonksiyon ve oksidatif stres ile ilişki kan parametrelerinin; MIND diyetine uyumun zonulin ile ilişkili olabileceği sonucuna varılmıştır. Yaşlı Parkinson hastalarında oksidatif stres ve mikrobiyota önem taşımaktadır. Diyet örüntüsünün düzenlenmesinin kognitif fonksiyon, oksidatif stres ve mikrobiyota üzerinde etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu alanda daha kesin sonuçlara ulaşabilmek ve daha doğru değerlendirmenin yapılması için müdahale çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır