Mogan Gölü (Ankara, Türkiye)’nü Besleyen Derelerin Kirlilik Durumunun Belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Su Ürünleri Mühendisliği Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİJAR LATİFİ

Danışman: Serap Pulatsü

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada, Mogan Gölü'nü besleyen Başpınar, Gölcük, Sukesen, Yavrucak Derelerinin; a) bazı fiziko-kimyasal parametrelerine (su sıcaklığı, pH, çözünmüş oksijen (ÇO), askıda katı madde (AKM), toplam azot (TA), toplam fosfor (TF), toplam organik karbon (TOK)) ve ağır metal (Cd, As, Ni, Cu, Zn, Pb, Hg, Cr) konsantrasyonlarına ilişkin güncel verilerin elde edilmesi, b) Su kalite parametrelerine göre dere sularının su kalite sınıflarının belirlenmesi, c) Su kalite parametreleri ile ağır metal düzeylerinde, kirletici kaynakların rolünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, derelerden Aralık 2022, Şubat-2023, Nisan-2023 döneminde örnekleme yapılmıştır. Bulgulara göre; a) Her bir derenin üç aya ilişkin ortalama değerlerine göre sıralama; AKM ve TOK için: Gölcük > Başpınar> Sukesen > Yavrucak; TN için: Başpınar>Gölcük>Sukesen>Yavrucak; TP için: Gölcük>Sukesen> Başpınar >Yavrucak olarak belirlenmiştir. Ağır metal düzeyleri açısından dereler; Başpınar>Sukesen>Gölcük>Yavrucak olarak sıralanmıştır, b) ÇO değerlerine göre Sukesen ve Yavrucak Dereleri, pH ve TF açısından ise tüm dere suları sırasıyla I. ve III. Sınıf su kalitesine sahiptir, c) Başpınar ve Sukesen Deresi TF - TOK düzeylerine yerleşim yerleri - tarımsal aktivitelerden ulaşan atık suların, Gölcük ve Yavrucak Dere'lerinin ÇO, TN ve AKM düzeylerine ise, tarımsal faaliyet kaynaklı atık suların katkısı önemli bulunmuştur. Bu bağlamda, dört dereye ilişkin TF, TA ve TOK değerlerinin izlenmesi, gerek derelerin su kalitesini korumak gerekse Mogan Gölü'nün ötrofikasyonundaki katkılarını kontrol etmek açısından önem taşımaktadır. Ayrıca havzadaki antropojenik faaliyetlerin süregelmesi ve Mogan Gölü'nün sürdürülebilirliği açısından uzun-dönemli ağır metal izleme çalışmaları önem arzetmektedir.