Abdullah ed-Dihlevî Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNAN BADAY
Danışman: MEHMET YILDIZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Abdullah Dihlevî, Nakşibendî-Müceddidî tarikatı silsilesinde yer alan en önemli sûfî ve âlimlerden biridir. Gerek yetiştirdiği talebeleri gerekse telif ettiği eserleriyle, İslâm dünyasında hatırı sayılır bir yer edinmiştir. Mütevazi dergâhındaki çalışmalarıyla milyonları etkilemiş, Hint coğrafyasının dinî yapısında büyük izler bırakmıştır. İslâmiyet'in doğru öğrenilmesi ve yaşanması amacıyla, halifelerini dünyanın çeşitli yerlerine göndermiştir. Bu vesileyle, tesirleri sadece yaşadığı bölge ile sınırlı kalmamış, tüm İslâm coğrafyasında hissedilmiştir. Dihlevî'nin en mühim hususiyetlerinden birisi de Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin tasavvuf sahasındaki mürşidi olmasıdır. XIX. yüzyıldan itibaren, Anadolu ve Orta Doğu başta olmak üzere birçok bölgede, Nakşî-Müceddidî yolunun yayılması Hâlid-i Bağdâdî vasıtasıyla gerçekleştiği düşünüldüğünde, Abdullah Dihlevî'nin değeri daha da anlaşılmış olacaktır. Ehl-i Sünnet ve'l Cemaat itikadına bağlılık ve sünnet-i seniyyeye tabiiyet, Dihlevî'nin hayat felsefesini oluşturmaktadır. Dihlevî, bu prensiplerinden asla taviz vermemiş, İslâm'a aykırı davranışlar sergileyen herkesi, sultan dahi olsa, uyarmaktan çekinmemiştir. Tasavvuf çalışmalarında zikir, sohbet, râbıta, teveccüh ve murakabeye önem veren Dihlevî'nin en önemli hususiyeti, aşırılıklara kaçmaması, ihtilaflı meselelere girmemesi ve şöhretten sakınmasıdır. Eserleri ve sohbetlerinde çoğunlukla tasavvufi konuları işlemekle beraber, tefsir, hadis, fıkıh, akâid ve ahlâk alanlarına da yeterince temas etmiştir. Bu çalışma ile Abdullah Dihlevî'nin çocukluktan vefatına kadarki hayatına, eğitimine, ahlâkî özelliklerine, manevi hâllerine, eserlerine ve tasavvufa dair fikirlerine yer verilmiştir.