Etkileşimli Kardeş Eğitim Programının Tipik Gelişim Gösteren Çocuklarla Otizmli Çocukların Kardeş İlişkilerine Etkisinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Çocuk Gelişimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fikriye Sezer
Danışman: Figen Gürsoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kardeş ilişkisi doğumdan başlayıp yaşam boyunca devam eden bir süreçtir. Bu süreçte kardeşlerin birbirleri ile olan ilişkileri onların tüm gelişim alanlarını desteklemekle birlikte özellikle sosyal ve duygusal gelişimleri üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Çünkü kardeşler anne babadan sonra sosyal ilişkinin kurulduğu ilk kişiler olup toplumdaki diğer kişilerle de etkileşim kurmada önemli bir basamak oluşturur. Bu süreçte ailenin OSB'li bir çocuğa sahip olması sadece ebeveynleri değil aynı zamanda TGG kardeşi de etkiler. Aile içinde kardeşler arasındaki etkileşimin ve iletişimin olumlu olması ebeveyn, TGG çocuk ve OSB'li kardeş arasındaki etkileşim becerilerinde bütüncül olumlu bir etki yaratmasını sağlar. Hazırlanan eğitim programlarında TGG çocukların eğitim sürecine dahil edilmesi OSB'li kardeşi ve sosyal etkileşim kurduğu diğer bireylerle ilişkilerinde olumlu yönde değişim ve gelişim yaratmasını sağlar. Bu noktadan hareketle yapılan araştırmada Etkileşimli Kardeş Eğitim Programının TGG çocukların OSB'li kardeşleriyle olan ilişkilerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya, 10-12 yaş aralığında, herhangi bir özel gereksinimi bulunmayan TGG 4 çocuk ile 6-9 yaş aralığında, OSB tanısı almış ve ek tanısı olmayan 4 OSB'li kardeş dahil edilmiştir. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği (SKDDÖ), Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Etkileşim Becerileri Kontrol Listesi ve araştırmacı tarafından hazırlanan genel bilgi formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise ebeveynlerden yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Programın içeriği Delphi tekniği kullanılarak belirlenmiştir. Etkileşimli Kardeş Eğitim Programının içeriğini oyun oynama, taklit etme ve yardım isteme hedef davranışları oluşturmuştur. Program haftada 2 oturum ve toplamda 24 oturum olacak şekilde 12 hafta süresince katılımcı çocukların evlerinde uygulanmıştır. Araştırmada Etkileşimli Kardeş Eğitim Programının TGG çocukların OSB'li kardeşleriyle olan ilişkilerine etkisi tek denekli araştırma yöntemlerinden davranışlar arası çoklu başlama modeli kullanılarak incelenmiştir. Programdaki hedef davranışların başlama ve uygulama düzeyi oturumlarından elde edilen veriler grafiksel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonunda Etkileşimli Kardeş Eğitim Programına katılan TGG çocukların tamamında oyun oynama, taklit etme ve yardım isteme davranışlarında program öncesine göre artış görülmüştür. Program tamamlandıktan 1 ay sonra yapılan 3 izleme düzeyi oturumuyla hedef davranışlarda oluşan kazanımların devam ettiği belirlenmiştir. TGG çocuklara program öncesinde ve sonrasında Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği (SKDDÖ) uygulanmıştır. Program sonrası TGG çocukların nazik olma boyutu, birliktelik ilgili olma boyutu, ve empati boyutu puanlarında artma, uzak durma-çekinme boyutu ile fiziksel saldırganlık boyutlarında ise azalma görülmüştür. Bu sonuç Etkileşimli Kardeş Eğitim Programının TGG çocukların OSB'li kardeşleriyle olan ilişkilerine olumlu etkisinin olduğunu göstermektedir. Ayrıca uygulama oturumları tamamlandıktan sonra, annelerle Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak yapılan öznel değerlendirmelere göre sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Annelerden elde edilen verilere göre TGG çocuk ve OSB'li kardeşler arasındaki etkileşim becerilerinin arttığı ve araştırmanın genel sonucunu desteklediği sonucuna ulaşılmıştır.