Gazâli düşüncesinde akıl
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAMAZAN FEVZİ KAHTALI
Danışman: Vahit Göktaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapmış olduğumuz bu çalışmada Gazâlî'nin hayatı, eserleri, Gazâlî'nin akıl ile eş anlamlı kullandığı kalp, ruh ve nefs kavramları, akıl ile ilişkilendirilen kavramlar ilk dönem sûfîlerinde akıl kavramı, kelam, felsefe, tasavvuf düşüncesinde akıl kavramı ve Gazâlî düşüncesinde akıl kavramı literatür taraması yöntemiyle ele alınmaya çalışılmıştır. Genelde tasavvufa özelde ise Gazâlî'ye yönelik eleştirilerin başında tasavvufun ve Gazâlî'nin akla ve aklî düşünceye karşı olduğu, bilim ve İslâm düşüncesinin gerilemesine neden olduğu iddiası gelmektedir. Tasavvuf genel olarak aklı, akl-ı meâş ve akl-ı meâd olmak üzere iki kısma ayırmaktadır. Akl-ı meâş gündelik hayatta kullanılan akıl olarak nitelendirilirken akl-ı meâd evrensel akıl olarak ele alınmaktadır. Buradaki sorun sûfîlerin aklı saf dışı bırakması değil hangi aklı tercih ettikleri sorunudur. Tasavvufa göre eleştirilen ve yetersiz görülen akıl gündelik yaşam için kullanılan akl-ı meâştır. Akıl vahyin ışığında aydınlanırsa gerçeği arama yolculuğunda bir rehber olur. Hakk akl-ı meâd denilen bu akılla bilinebilir. Çalışmamızda Gazâlî'ye karşı yapılan bu eleştirilerin yersiz olduğu, Gazâlî düşüncesinde akıl kavramı ele alınmış olup, Gazâlî'nin vahiyle aydınlanmış aklı savunduğu ve akla verdiği değer incelenmeye çalışılmıştır