Arşiv Belgeleri Işığında Nusretiye Camii
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları, Türkiye
Tez Danışmanı: Abdulkadir Dündar
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından olan 19. yüzyılın ilk otuz senesinde Sultan olan II. Mahmut, Batılılaşma çabalarıyla özdeşleşen tarihî şahsiyetlerdendir. Onun, tarihî yarımada dışında, Tophane’de yaptırdığı Nusretiye Camii, dönemin ruhunu yansıtan önemli eserlerdendir. Kışla yapısıyla bir bütün oluşturacak şekilde inşa edilen caminin dinî temsiliyeti, hünkar kasrının dünyevi temsiliyetiyle birleştirilerek cami tipolojisinde yeni bir biçim ortaya çıkarılmıştır. Barok üsluptan Ampir üsluba geçişi simgeleyen eserlerin öncüsüdür. Caminin içindeki kuşak yazısı ve kitabeler, hat sanatının seçkin örneklerini oluşturur. Camiyi inşa ettiği bilinen Krikor Amira Balyan, bu yüzyılda 4 kuşak boyunca büyük ölçekte eserlerle anılan Balyan ailesinin atasıdır.
Caminin isimlendirilmesi, Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılışıyla ilişkilendirilir. Dönemin olaylarına bakıldığında, caminin açılışından hemen sonra ve Ocağın kaldırılmasından önce, Yunan ayaklanmalarına karşı kazanılmış zaferler olduğu da görülür. İsimlendirmeyle ilgili bir arşiv belgesi, önerilen adların değerlendirilerek içlerinde “Câmi-i Nusret”e karar kılındığını belirtir.
Devlet Arşivlerinde yapılan araştırmalarda, caminin inşaat defterleri bulunamamış, caminin geçirdiği tamirler ve mefruşatla ilgili 58 adet belgeye ulaşılmıştır. Caminin inşasının tamamlandığı 1826’dan, tespit edilebilen son tamir belgesi tarihi olan 1909’a kadarki 83 yıllık zaman dilimi içinde sadece Nusretiye Camii’yle ilgili toplam masraf 273 bin 237 kuruştur. Ayrıca şadırvanın yeniden inşası ve sonrasında keşfiyle ilgili 2 belge bulunur. Belgelerin birinden, camiye bağlı bir sıbyan mektebi olduğu öğrenilmektedir.
Cami ilk yapıldığı sırada 34 kişi olan görevli sayısı, takip eden dönemlerde artmıştır. Caminin açılışından 9 ay sonra, o tarihte yeni bitirildiği anlaşılan sebil binası için ilk defa görevlendirilecek olan kişilerin, minare kandilcileri ve 8 müezzin olduğu tespit edilmiştir.