Süper-dünya ve mini-neptün türü ötegezegenlerin karakterizasyonu
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Özgür Baştürk
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu tez çalışmasında TESS tarafından fark edilen, geçiş gösteren Neptün boyutlarında bir ötegezegen TOI-5938 b ile geçiş yapan iki süper-Dünya'nın TOI-1743 b ve TOI-5799 b keşfi gerçekleştirilmiştir. Bu gezegenlerin onaylanması, istatistiksel doğrulama yöntemi, çok renkli ışık eğrileri ve diğer tamamlayıcı gözlemler kullanılarak yapılmıştır. Gezegenlerin fiziksel parametreleri, TESS ve yer tabanlı ışık eğrilerinin birlikte olasılıkçı yöntemlerle modellenmesiyle elde edilmiştir. TOI-5938 b 2.26 gün yörünge dönemine sahip, 3.81+/-0.15 Rd yarıçapında ve 1048+/-31 denge sıcaklığındadır. TOI-1743 b'nin yarıçapı 1.83+/-0.11 Rd, yörünge dönemi 4.27 gün ve denge sıcaklığı 485+/-14 K'dir. TOI-5799 b ise 1.733+/-0.096 Rd yarıçapına, 4.17 gün yörünge dönemine ve 505 +/- 16 K denge sıcaklığına sahiptir. Bu tez çalışmasında ayrıca geçiş yapan ek bir gezegenin, TOI-5799 c'nin keşfi de sunulmaktadır. Bu gezegenin geçişi SHERLOCK kodu ile TESS verilerinde saptanmış ve istatistiksel doğrulama yöntemi ile onaylanmıştır. TOI-5799 c, 1.76+/-0.11 Rd yarıçapına sahip olması sebebiyle süper- Dünya sınıfına girmektedir. Yörünge dönemi 14 gün, denge sıcaklığı ise 337 +/- 11 K olup, bu özellikleri gezegeni yıldızının yaşanabilir bölgesinin iç kenarına yakın bir konuma yerleştirmektedir. Bu gezegenlerin hem dikine hız takip gözlemleri hem de atmosferik karakterizasyon için uygun olduğu gösterilmiştir. TOI-1743 b, TOI-5799 b ve c parlak (Km < 10) erken tip M-cücelerinin etrafında dolanmakta, TOI-5938 b ise parlak bir K-cücesinin etrafında dolanmaktadır. Bu durum, gezegenlerin kütlelerinin tayfçekerler yardımıyla hassas bir şekilde ölçülmesini mümkün kılmaktadır. Gezegenlerin göreli boyutları ve barınak yıldızlarının parlaklığı, JWST ile atmosfer karakterizasyonu açısından onları elverişli hedefler haline getirmektedir. Bu tür çalışmalar TOI-1743 b, TOI-5799 b ve TOI-5799 c'nin yarıçap vadisi içinde yer alması ve TOI-5938 b'nin dönem–yarıçap (P–Rp) düzleminde Neptün çölü bölgesinde bulunması nedeniyle, gezegen oluşumu ve evrimine dair önemli içgörüler sağlayabilir.