Tek parti döneminde yurttaşlığın ve çocukluğun inşası: 1936-1948 yılları arasında Çocuk dergisinin 23 Nisan sayıları

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Doç. Dr. Halise Karaaslan Şanlı

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu çalışma, modernleşme hareketi ile ortaya çıkan ulus inşası pratiğini, Çocuk Esirgeme Kurumu'nun 1936-1948 yılları arasında yayımladığı Çocuk dergisinin metin ve görselleri aracılığıyla çocuk ve çocukluk odaklı bir biçimde ele almayı amaçlamıştır. Çalışmanın birinci bölümünde ulus-devlet ve ulus olgusu incelenerek, Anderson'ın "Hayali Cemaatler" (2011) ve Hobsbawm'ın "Geleneğin İcadı" (2006) kavramsallaştırmalarına değinilmiştir. İkinci bölümde, Çocuk Esirgeme Kurumu'nun tarihinden ve dergide nasıl yer aldığından bahsedilmiştir. Çocuk Esirgeme Kurumu'nun başkanı ve derginin sahibi olan Doktor Fuat Umay'ın propaganda odaklı Amerika gezisi ve dergideki temsili de bu bölümde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, yeni rejimin çocuğa olan bakış açısı, Çocuk dergisinde çocuğun ve toplumsal bir kategori olarak çocukluğun nasıl kurgulandığına bakılarak irdelenmiştir. Toplumsal, siyasal ve ekonomik bir sürecin ürünü olarak Çocuk dergisi, dönemin koşullarıyla birlikte tartışılmıştır. Bu amaca uygun olarak dönemin oyun / oyuncak ve tasarruf pratikleri çalışmaya dâhil edilmiştir. İnşa sürecinde sembollerin ve anlamların önemi konusunda Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü'nün dergideki temsilleri incelenmiştir. Buna ek olarak icat edilmiş bir pratik olan 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'nın dergideki söylemi de incelenmiştir. Tek Parti Dönemi'nin makbul yurttaş çocuğu yaratma politikasının açıklanması amacıyla Çocuk dergisinde bahsedilen çocuğa düşen görevler ve beden / davranış terbiyesi öğretileri incelenmiştir. Son olarak, yeni rejimin kendi ötekisi ve reddettiği geçmişi olan Osmanlı İmparatorluğu ve benimsenen Orta Asya söyleminin dergideki temsili ele alınmıştır. Tek Parti Dönemi'nde yayımlanan Çocuk dergisinin, ulusun ve yurttaş çocuğun inşasında oynadığı rol bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır.