Türkiye’de İslami Düşüncenin Örgütlenmesi ve Hedefleri (31 Mart Olayı'ndan DP’nin İktidara Gelişine Kadar, 1909-1950)

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ünsal Yavuz

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

XVIII. yüzyılda başlayan İmparatorluktan ulusal devlete geçiş süreci, uzun ve çetin mücadelelerin sonucunda gerçekleşen “Atatürk Devrimi” ile tamamlanmıştır. Atatürk’ün yüklendiği tarihi misyonda başarılı olmasını sağlayan temel etken, O’nun insanlık tarihine yön veren yasaları herkesten önce kavramış olmasıdır.

Türk toplumunun inancını, tarihini, sosyal ve ekonomik sorunlarını ulusal birliği bozma yönünde kullanan çevreler, Cumhuriyeti yıkarak arzuladıkları sistemi kurmak için her özveride bulunmaktadırlar. Durum bu iken Cumhuriyetin laik, demokratik, çağdaş yandaşlarının tehlikelere aldırmayıp, olup bitenlere seyirci kalmaları, sorumsuzca kendi dışındakilerden bir şey beklemeleri çok acıdır. Cumhuriyet yandaşları bilmelidir ki, rejimler ancak kendi ideallerini benimsemiş ve yaşamını gerektiğinde bu uğurda ortaya koyabilecek insanlar olduğu sürece varlığını sürdürebilirler.

“Türkiye’de İslami Düşüncenin Örgütlenmesi ve Hedefleri (31 Mart Olayı’ndan Demokrat Parti’nin iktidara Gelişine Kadar, 1909-1950)” konulu Doktora tez çalışmasında, XIX. yüzyılın sonlarına doğru ortaya çıkan ve dini bir bütün olarak yeniden toplumsal, siyasal ve kültürel hayata egemen kılmak amacıyla hareket eden İslami düşüncenin, XX. yüzyıl içindeki örgütlenme süreci belgelerin ışığı altında incelenmeye çalışılmıştır. Özellikle dönem içerisinde örgütlenmelerini tamamlayan başta tarikatlar olmak üzere siyasi parti ve derneklerin düşünce ve inanç odakları, yapıları, eylemleri, toplumsal ve siyasal olaylardaki etkileri ele alınmıştır. Türk toplumunun teokratik yapıya dönüşünü isteyen ve Türk devrimine karşı olan bu dinci örgütlerin ortaya çıkışları, çalışmaları, yayılış biçimleri ve hedeflerinin tespit edilerek özellikle son yıllarda hızla yükselişlerinin temelleri üzerinde durulmuş, bu faaliyetlere karşı alınan ve alınması gereken önlemler irdelenmiştir.

Bu çalışmada 1909-1950 dönemi 4 ana başlık altında bir incelemeye tabi tutulmuştur. Giriş bölümünde İslami düşüncenin gelişim süreci vurgulanarak, İslamiyet’in ortaya çıkışı ve içeriği ile Osmanlı Devleti’nde din-devlet ilişkileri ve siyasi örgütlenmelere yer verilmiştir. Birinci bölümde, İkinci Meşrutiyet’ten Ulusal Bağımsızlık Savaşı’na kadar olan dönem içerisinde İslami düşüncenin örgütlenmesi (1909-1919) konusu vurgulanmıştır. İkinci bölümde Ulusal Bağımsızlık Savaşı döneminde dini nitelikli faaliyetler (1919-1923) ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Atatürk Türkiyesi’nde Devrimsel Değişimlere Karşı Dinci Tepkiler (1923-1938) ve Dördüncü bölümde ise Atatürk Dönemi Sonrasında Dinin Yeni konumu (1938-1950) üzerinde durulmuştur.

Siyaset ve inanç sömürücülerince kullanılan insanların, Ortaçağın cehalet kokan değerlerine özlem duyma yanılgısına düşerek, Ulusal devlete ve onun çağdaş değerlerine yönelik saldırıları artarak devam etmektedir. Yapılması gereken tüm toplum kesimlerinin öncelikle saldırganlara ve saldırılara karşı ortak tavır almasıdır. Bunun yanı sıra devletin temel kurallarını yıkmayı amaçlayan bu unsurların yıkıcı özelliğini de göz ardı etmek büyük bir yanlışlık olacaktır.