Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Türkiye
Tez Danışmanı: Nurettin Özgen
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Dünya üzerindeki üretim kaynaklarının azalmasıyla birlikte atık ürünlerin geri dönüşüme kazandırılması, giderek önem kazanmaktadır. Üretimin doğal kaynaklara dayandığı günümüzün kapitalist dünyasında işleyişin sürekli hale gelmesi adına atık ürünler de mutlak metalar haline dönüşmüştür. Geri dönüşüm sektöründeki işleyişler, ülkelerin gelişmişlik düzeylerine bağlı olarak farklı düzeylerde sürdürülmektedir. Gelişmiş ülkelerde geri dönüştürülebilir atıkların toplanması ve dönüşüme kazandırılmasında formelleşmiş atık yönetim sistemleri uygulanmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde ise bu süreçler, büyük ölçüde enformel ilişkilerle sürdürülmektedir. Bununla birlikte, küreselleşme ve teknolojik gelişmelerle birlikte gelişmekte olan ülkelerde de atık sektörünün formelleşme eğilimleri gözlenmektedir. Türkiye'de de geri dönüşüm uygulamalarındaki işleyiş özellikle 2000'li yıllarla birlikte hızlanmış ve enformelden formelleşmeye doğru hızlı bir dönüşüm süreci yaşanmıştır. Bu süreçler, sermayenin ve devlet unsurunun müdahaleleriyle neoliberal özelleştirme/tekelleştirme sistematiğinde gelişmiştir. Özellikle büyük ölçekli kentlerde topladıkları atık ürünlerle geçimini sağlayan ve geri dönüşümün temel aktörleri olan atık emekçileri, bu geçiş süreciyle birlikte geri dönüşüm sektöründen dışlanmıştır. Atık emekçileri, iç ve dış göçlerle Ankara'ya gelmiş ve enformel emek piyasalarında çalışarak kent yoksulluğuyla başa çıkmaya çalışan bireylerdir. Ankara kenti, enformel atık emekçiliğinin yoğun olarak sürdürüldüğü bir kenttir. Bu çalışmanın amacı, atık emekçilerinin mevcut durumlarını; politik, ekonomik, mekansal ve psiko-sosyal boyutlarıyla ortaya koymak ve sorunlara ilişkin çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemleri uygulanmıştır. Ankara'nın 3 metropol ilçesinde (Altındağ, Çankaya ve Keçiören) yürütülen çalışmada atık emekçiliğiyle geçimini sağlayan 70 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme ve katılımcı gözlem tekniklerine başvurulmuştur. Literatür incelemeleri ve geri dönüşüm sürecindeki yapısal sorunlardan hareketle; bu çalışmanın kuramsal yaklaşımı, Marksist/Post-Marksist coğrafya paradigması üzerinden inşa edilmiştir. Çalışmanın sonuçları; atık emekçilerinin sosyomekansal olarak farklılaşmış kent içerisinde politik ve ekonomik açıdan dezavantajlı bir grup olan atık emekçilerinin, mekansal ve psiko-sosyal boyutlarıyla da dışlandıklarına işaret etmektedir. Araştırma, atık emekçilerinin mevcut sorunlarını ortaya çıkarmayı ve atık emekçilerinin dahil olduğu bir geri dönüşüm sektörünün temelini oluşturmayı amaçlamaktadır.