Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Canan Yücesan
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Baş ağrısı multipl sklerozun genel semptomları arasında yer almaz.
Bugüne kadar yapılan farklı çalışmalarda MS hastalarında baş ağrısı sıklığı
%4-61.8 arasında bildirilmiştir. Bu çalışmanın primer amacı MS ile SSS’ni
etkilemeyen hastalıklar olan psöriyazis ve myastenia gravisi içeren kontrol
grubu arasında, primer baş ağrısı sıklığı, tipleri ve primer baş ağrısının
hastalık başlangıcı ve ataklarla ilişkisinin benzerlik gösterip göstermediğinin
test edilmesidir. Çalışmanın sekonder amaçları, farklı MS seyirlerinde
(RRMS, SPMS, PPMS, PRMS) görülen baş ağrısı tiplerinin benzerliğinin,
RRMS hastalarında migrenin daha sık görülüp görülmediğinin, atakta baş
ağrısı varlığı ve tipinin belli bir fonksiyonel sistem tutulumu ve MRG’de lezyon
yerleşimi ile ilişkili olup olmadığının, remisyon döneminde görülen baş ağrısı
tipinin atakta görülen baş ağrısı tipi ile benzerliğinin, ve depresyon varlığının
tüm bu parametrelere etkisi olup olmadığının araştırılmasıdır.
Bu çalışmaya Haziran 2005 ve Haziran 2008 yılları arasında
çalışmaya katılmayı kabul eden 139 MS ve 59 kontrol (52 psöriazis, 7
myastenia gravis) hastası alınmıştır. Hastaların hastalık tanısı aldıkları tarih,
diğer akut ve kronik hastalıkları, kullanmakta oldukları ilaçlar ve o ilaçları
kullanma süreleri kaydedilmiştir. Hastalığıyla ilişkili semptomlar başlamadan
önce, tanı aldıktan sonra, atak sırasında baş ağrısı yakınmalarının olup
olmadığı sorulmuştur. Hastaların nörolojik muayeneleri yapılmış, her bir
fonksiyonel sistem tutulumu Kurtzke fonksiyonel sistem skalasına göre
değerlendirilmiş, EDSS’leri hesaplanmıştır. Varsa beyin MRG bulguları
kaydedilmiştir. BA tanımlayan hastalardan yapılandırılmış bir sorgulama
formu uygulanmıştır. Ayrıca hastalara Hamilton Anksiyete Ölçeği, Hamilton
Depresyon Ölçeği, Minimental Durum Testi verilmiştir. İstatistiksel testler
primer baş ağrıları üzerinden yapılmış olup sekonder baş ağrıları
değerlendirilmemiştir.
56
Psöriazis ve myastenia gravis hastalarını içeren kontrol grubu, yaş ve
cinsiyet olarak MS grubuna benzerdi. Ortalama EDSS skoru MS hastalarında
2 (0-9) ve kontrol grubunda 0 idi. Hastalık ile ilişkili semptomlar başlamadan
önce MS hastalarının %49,6 ve kontrol hastalarının %33.9’unda, hastalık ile
ilişkili semptomlar başladıktan sonra MS hastalarının %66.9 ve kontrol
hastalarının %69.5’inde, atak döneminde ise MS hastalarının %33.8 ve
kontrol hastalarının %30.5 baş ağrısı bulunmaktaydı. Hastalık ile ilişkili
semptomlar başlamadan önce başlayan baş ağrısı prevalansı MS
hastalarında kontrol grubuna göre daha sıktı (p:0.042); ancak depresyonu
olan hastalar dışlandıktan sonra istatistiksel analiz tekrarlandığında iki grup
arasında fark bulunmadı (p:0.162). MS grubunda baş ağrısının yaşam boyu
prevalansı % 74.8, konrol hastalarında % 71.2 idi (p:0.1). Migren ve gerilim
tipi baş ağrısı görülme oranları iki grup arasında ne hastalık öncesi, ne
hastalık sonrası ne de atak döneminde farklı idi (her biri için p>0.05). RRMS
ile progresif seyirli MS hastalarında hastalık öncesi veya sonrasında görülen
GTBA ve migren sıklıkları da benzerdi (her biri için p:0.1). Atak döneminde
RRMS grubunda migren (%57.9) ataklı ilerleyici MS grubuna göre daha sık,
başka bir deyimle ataklı ilerleyici MS grubunda atakta GTBA (%85.7) RRMS
grubuna göre daha sık bulundu (p:0.047); ancak depresyonu olan hastalar
dışlanıp test tekrarlandığında bu fark kayboldu (p:0.594). MS grubunda
anamnezde depresyonu olan hastalarda baş ağrısı (%83.3), olmayanlara
(%16.7) göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazlaydı (p:0.015).
Kontrol grubunda ise böyle bir ilişki saptanmadı ancak kontrol grubunda
anamnezde depresyonu olan hasta sayısı azdı (7 hasta). Depresyonu olan
ve olmayan MS hastalarında migren ve GTBA görülme sıklıkları benzerlik
gösteriyordu (p:0.066). Hastalık sonrasında GTBA başlayan ve MS atağı
sırasında da baş ağrısı ortaya çıkan hastaların %90.9’unda MS atağında
GTBA, kalan %9.1’inde ise migren görülüyordu. Hastalık sonrasında migren
başlayıp MS atağı sırasında da baş ağrısı ortaya çıkan hastaların hepsinde
MS atağında da migren görülüyordu; hastalık sonrasında başlayan baş ağrısı
tipi ile MS atağı sırasında görülen baş ağrısı tipi arasında anlamlı ilişki vardı
(p:0.000). Atak döneminde fonksiyonel sistem tutulumu bulguları ile baş
57
ağrısı varlığı arasında bir ilişki bulunmadı (her biri için p>0.05). Duysal
bulgusu olan hastalarda migren %35, GTBA %65 idi; duysal bulgusu
olmayan hastaların hepsinde (4 hasta) migren vardı; aradaki fark isatistiksel
olarak anlamlıydı (p:0.031); ancak depresyonu olan hastalar dışlandığında bu
fark kayboldu (p:0.175). Diğer fonksiyonel sistem tutulumları ile baş ağrısı
tipleri arasında ilişki saptanmadı (her biri için p>0.05). Atak dönemi beyin
MRG’de lezyon yerleşim yerleri ile baş ağrısı varlığı veya tipleri arasında ilişki
bulunmadı (her biri için p>0.05).
Sonuç olarak MS’de primer baş ağrısı sıklığı, tipleri SSS’ni
etkilemeyen diğer kronik hastalıklardan farklı değildir. MS seyri ile baş ağrısı
varlığı ve tipleri arasında ilişki yoktur. Fonksiyonel sistem tutulumları veya
beyin MRG’de lezyon yerleşimleri ile baş ağrısı varlığı veya tipleri arasında
ilişki yoktur.
Anahtar Sözcükler: Multipl skleroz, primer baş ağrısı, migren, gerilim tipi baş
ağrısı, depresyon.