Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Fatma Ahsen Turan
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Mitolojik düşüncelerin, inanışların ve halk inançlarının incelenmesi; halkın kökenini anlayabilmek, henüz bilinmeyen soruların cevabını bulmak açısından büyük bir önem taşımaktadır. İlkel insanlar koruyucu iyelerle ya da Slavlardaki gibi çeşitli tanrılarla irtibat kurmaya, kendilerini kötü ruhlardan koruma ihtiyacı duymaya başlayınca istenilen bir sonuca ulaşmak için herhangi bir maddi nesneyi ya da insanı etkilemek amacıyla yapılan bir takım büyü ritüelleri de ortaya çıkmaya başlamıştır. Eski dinî inanışlar, insanların zihniyetinde mevcut olan ve günlük hayatta insanlara hâkim olan güçlerin fantastik yankısıdır. Ancak halk inanışları ortaya çıktığı dönemden itibaren geniş bir zaman diliminde varlığını sürdürmüştür, sonraki dönemlerde de hayatta kalabilmiştir. Yeni hayat koşulları çoğu zaman yeni inanışlara da yol açmıştır. Buna rağmen eski inanışlar, bazı değişikliklere uğrayıp yeni inançlarla yan yana bulunmaya devam etmiştir ve günümüzde de devam etmektedir. Bazı anlayışlar diğerlerine katılınca nesilden nesile aktarılıp insanların bilincinde hep birlikte yaşayarak çok zengin ve karmaşık bir inanç sistemini oluşturur. Mitik anlayışların temelinde insanın sözü yer almaktadır. Bu bağlamda ritüellerle birlikte kullanılan sözel kalıplar, hem Türk hem Slav inanç sistemlerinde önemli bir role sahiptir. Söz gelimi, halk hekimliğinde, ekonomi, aşk, avcılık ve balıkçılık, meteoroloji büyüsünde özel yapısal özellikleri olan bu tür kalıpların aktif ve neredeyse eşit bir şekilde Türk ve Slav halklarında kullanıldığı görülmektedir.
Çalışmanın ana amacı, Türk ve Slav mitolojisi ve folklorik ürünlerine dayanarak karşılaştırılmalı analiz yaklaşımı vasıtasıyla mitolojik sistemin izlerini koruyan eski Türk ve Slav inanç sistemlerini incelemektir. Çalışma sürecinde animizm, fetişizm, büyü, atalar kültü, iye gibi kavramlar ele alınmış ve iki kültür arasında benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir. Türkiye’de yeterli derecede araştırılmamış Slav paganizm inanç sistemi konusunda bilimsel çalışma sürecinde ulaşılan yargı yeni bilgiler ortaya konulmuştur. Araştırmanın özelliklerine göre yapısal-tipolojik, karşılaştırmalı, leksik-semantik gibi çeşitli yaklaşımlar kullanılmıştır.