Bizans İmparatorluğu'nun Doğu sınırı: İslam-Bizans ilişkileri (863-969)

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: İlhan Erdem

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 863-969 yılları arasında Bizans İmparatorluğu’nun Abbasîler ve Hamdanîler karşısında Anadolu, Armenia ve Kuzey Suriye’de yürüttüğü askerî ve siyasî mücadeleyi konu edinmektedir. 863 yılında Merc el-Uskuf/Porson zaferiyle başlayan süreçte Bizans, Pavlikan tehdidini bertaraf ederek doğu sınır güvenliğini sağlamış; ardından Armenia ve Yukarı Fırat havzasına yönelik nüfuzunu diplomatik girişimler ve Thema sistemi aracılığıyla pekiştirmiştir. VI. Leon döneminde Thema sistemi kurumsallaşmış, Mesopotamia ve Lykandos gibi yeni idari/askeri birimler tesis edilmiştir. Bu görece istikrarlı yapı, Seyfüddevle Ali’nin karşı seferleriyle sekteye uğramıştır. Ancak Nikephoros Phokas’ın Skholon Domestikos unvanıyla yürüttüğü askerî harekatlar, özellikle Girit’in kalıcı olarak ele geçirilmesi sonrasında Kilikia ve Khalep bölgelerine yönelmiştir. Nihayet II. Nikephoros döneminde Kilikia’nın tümü fethedilmiş ve Bizans hâkimiyeti Suriye'nin batı kesiminde kalıcı bir nitelik kazanmıştır. Çalışmamız, bu dönüşüm sürecini Thema sisteminin işleyişi ve sınır siyaseti bağlamında ele almakta ve Bizans’ın askeri/idari stratejilerinin bölgesel hakimiyet kurma amacına nasıl hizmet ettiğini irdelemektedir.