Sosyal Bilgilerde Tarihsel Kanıtlara Dayalı Çalışma Yapraklarının Kullanımı: Bir Karma Yöntem Araştırması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Cengiz Dönmez
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tarih, Sosyal Bilgilerin önemli bir bileşeni olarak kabul edilmekte ve çocukların toplumsallaşmasında önemli bir araç olarak görülmektedir. Ancak, Sosyal Bilgilerde tarih konularının öğretimine yönelik eleştiriler mevcuttur. Etkili bir Sosyal Bilgiler eğitimi, öğrencilerin tarihsel süreçlere katılımını artırarak onları daha bilinçli ve kültürel açıdan zengin bireyler haline getirmeyi amaçlar. Tarihsel kanıtların tarih öğretimindeki rolü, öğrencilerin nesnel gerçekliği anlamalarına ve farklı perspektiflerin anlaşılmasını sağlayarak toplumsal değişim için mücadele etme bilincinin gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Öğrencilerin tarih öğrenimine yönelik çalışma yaprakları gibi materyallerle etkileşimli öğrenme deneyimleri yaşamaları önemlidir. Dolayısıyla bu araştırma, ortaokul 5. sınıf düzeyinde Sosyal Bilgiler öğretiminde tarihsel kanıtlara dayalı çalışma yapraklarının öğrencilerin akademik başarısına etkisini incelemektedir. Aynı zamanda, öğrencilerin bu tür çalışma yapraklarını hazırlama süreci ve bu materyallerin niteliği de araştırmanın kapsamına dahil edilmiştir. Alan yazındaki birçok çalışmanın aksine, bu araştırma, öğrencilerin hazırladığı çalışma yapraklarının öğrenme süreçlerine olan etkisini değerlendirirken nicel ve nitel veri bir arada kullanılarak kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Nicel bölümde, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılarak tarihsel kanıtlara dayalı çalışma yapraklarının öğrencilerin akademik başarısı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışma yaprakları öğretim sürecini destekleyen iskeleler (scaffolding) olarak kurgulanmıştır. Elde edilen bulgular, bu materyallerin kullanımının öğrencilerin akademik başarısını olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Nitel bölümde ise, öğrencilerle yapılan görüşmeler ve çalışma yapraklarının incelenmesiyle, bu materyallerin öğrenme süreçlerine olan katkıları daha detaylı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin bu materyaller aracılığıyla bilgiye ulaşma ve konuları çeşitlendirme becerilerinin arttığını, ancak bilgiyi işleme, sunma ve ileri düzeyde soru hazırlama becerilerinin geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırmanın karma bulguları, nicel ve nitel verilerin birbirini desteklediğini ve açıkladığını göstermektedir. Bu bulgular, tarihsel kanıtlara dayalı çalışma yapraklarının öğrencilerin akademik başarısını artırdığını ve öğrenme süreçlerine olumlu katkı sağladığını vurgulamaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilerin öz-düzenleme becerilerini kullandıkları ve dolayısıyla üst-bilişsel (metacognition) açıdan da gelişim gösterdikleri düşünülmektedir. Ancak, öğrencilerin çalışma yapraklarını hazırlama sürecinde belirlenen beceri alanlarında gelişim sağlanması gerektiği de dikkate alınmalıdır. Bu araştırma, Sosyal Bilgiler dersinde tarihsel kanıtlara dayalı çalışma yapraklarının etkili bir öğretim materyali olduğunu ortaya koymaktadır. Öğrencilerin bu materyaller aracılığıyla eleştirel düşünme ve analiz becerilerinin gelişimine katkı sunulduğu görülmektedir.