Disleksi tanısı olan ve olmayan çocuklarda okuma becerileri ile binoküler koordinasyon arasındaki ilişkinin karşılaştırılarak değerlendirilmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Beyza Doğanay; Özgür Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Disleksi, ilkokul çağında oldukça sık görülen bir nörogelişimsel bozukluktur. Disleksi tanılı çocuklarda, dilsel olan ve olmayan görevler sırasında, sakkadik hareketlerin doğası disleksi tanısı almayan kontrollere göre farklılık göstermektedir. Bu çocukların sakkad sırasında ve sonrasında fiksasyon sırasında binoküler koordinasyon becerisinin, tanısı olmayanlara göre belirgin düzeyde daha zayıf olduğu ifade edilmektedir. Mevcut tez çalışmasının temel amacı, dislektik çocuklarda, okülomotor ve okuma görevlerde sakkadlar sırasındaki ve sakkad sonrası fiksasyon dönemindeki uyumsuzluk düzeylerini incelemektir. İlkokul 2.-4. sınıf arasındaki 7-9 yaşındaki 33 disleksi tanılı (DG: Disleksi grubu) ve 32 tipik gelişen çocuk (TGG: Tipik gelişen grup) çalışmaya dahil edilmiştir. İki grup sosyoekonomik düzey, yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş, işitme değerlendirmesi, görme keskinliği ve binoküler görme muayeneleri yapılmıştır. Her katılımcı rutin psikiyatrik değerlendirme ile birlikte Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği (WÇZÖ-IV), Özgül Öğrenme Bozukluğu Klinik Gözlem Bataryası (ÖÖB-KG), Sesli Okuma ve Okuduğunu Anlama Testi-II (SOBAT-II), Türkçe Fonolojik Farkındalık Tesi (FFT), Hızlı Otomatik İsimlendirme Testi (HOTİ) ile değerlendirilmiştir. Göz izleme deneyleri okülomotor, tek sözcük okuma ve metin okuma şeklinde tasarlanmış ve bu görevler sırasında sakkadik genlik, sakkad süresi, sakkad ortalama ve pik hızı, binoküler sakkadik ve sakkad sonrası uyumsuzluk düzeyleri hesaplanmıştır. Ayrıca nöropsikolojik değerlendirmeler ile binoküler koordinasyon arasındaki ilişki de karşılaştırılarak incelenmiş, okuma sırasında sözcük sıklığı ve ortografik benzerliğin sakkadik parametreler ve binoküler koordinasyon üzerine etkisi araştırılmıştır. DG'nin TGG'ye göre WÇZÖ-IV alt kümelerinden çalışma belleği ve sözel kavrama alanlarında, SOBAT-II, FFT ve HOTİ testlerinde anlamlı düzeyde daha düşük performans sergiledikleri bulunmuştur. Okülomotor görev sırasında DG ile TGG arasında bu sakkadik parametreler ve binoküler koordinasyon açısından anlamlı fark bulunmamış, ancak okuma görevlerinde TGG'de DG'ye göre tüm parametreler açısından anlamlı düzeyde daha yüksek değerler saptanmıştır. Ayrıca bu sakkadik ölçüm değerleri sözcük sıklığı ve ortografik benzerlik açısından farklılık göstermektedir. Dislekside kapsamlı nöropsikolojik değerlendirmelerle birlikte hem okülomotor hem de okuma görevleri sırasındaki sakkadik parametrelerin ve binoküler sakkad sırası ve sakkad sonrası koordinasyonun incelendiği, ayrıca dilbilimsel bileşenlerin (sözcük kullanım sıklığı ile ortografik benzerlik) bu göz izleme sonuçlarına olan etkisinin araştırılarak TGG ile karşılaştırıldığı ilk çalışmadır.