Güreş sporcularının beslenme durumlarının saptanması
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Funda Pınar Çakıroğlu
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırma; Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Yaşar Doğu Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim görmekte olan 18-30 yaş aralığında bulunan gönüllü ve en az 3 yıldır bu sporla uğraşan 96 erkek güreş sporcusuyla yapılmıştır. Araştırma verileri anket formu ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmış, güreş sporcularının sosyodemografik vespor yaşamına ait bulguları, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri, besin tüketimleri ve fiziksel aktivite düzeylerine ilişkin bilgileri incelenmiştir. Sporcularının yaş ortalamaları 21,49±2,63 yıldır. Sporcuların %53,1'inin bugüne kadar milli takım kadrosunda en az bir kez yer aldığı ve %50,0'sinin çeşitli düzeyde derecelere sahip olduğu saptanmıştır. Sporcuların yalnızca %17,7'si öğün atlamayıp 3 ana ve 3 ara öğün yapmaktadır. Öğün atlama nedeni olarak en çok verilen yanıtlar zaman yetersizliği (%41,8), alışkanlığın olmaması (%19,0), iştahsızlık (%19,0), zayıflama isteği (%13,9) olarak belirlenmiştir. Antrenman veya müsabaka dönemlerinde sporcuların genellikle proteinden zengin besinleri tercih ettikleri görülmektedir (sırasıyla %42,7; %52,1). Sporcuların antrenman veya müsabaka öncesi ve sonrasında tükettikleri besin türleri arasındaki farklılık istatiksel olarak anlamsızdır (p>0,05). Sıvı tüketim alışkanlıkları incelendiğinde sporcuların çoğunluğunun antrenman veya müsabaka öncesi ≤500 mL (%60,3), antrenman veya müsabaka sırasında 500 mL' den daha fazla (%59,7), antrenman veya müsabaka sonrası ≥1000 mL (%42,4) sıvı tükettiği görülmektedir. En çok tüketilen sıvılar su, maden suyu ve meyve suyudur. Sporcuların beslenme bilgisini öğrendiği kaynaklar antrenör (%38,5), beslenme eğitimi (%24,0), yazılı ve görsel medya (%16,7) iken besin seçimlerini en çok kendilerinin (%67,7), antrenörlerinin (%11,5) ve ailelerinin (%10,4) etkiledikleri belirlenmiştir. Sporcuların %61,5'i ağırlık kaybı için belirli bir yöntem uyguladığu ve bu yöntemlerin aşırı aktivite (%33,1), düşük kalorili diyet (%28,3), sauna ve hamamda terleme (%27,6) olduğu tespit edilmiştir. Sporcuların %33,3'ü besinsel destek kullanmakta olup bunları en çok antrenör etkisi (%50,0) ile kullandıkları belirlenmiştir. Sporcuları BKİ'leri ortalama 26,3±3,4 kg/m2 olarak hesaplanmıştır. Sporcuların vücut yağ dokusu yüzdeleri ortalaması %12,8±5,6, vücut sıvı yüzdesi ortalaması %64,4±4,6 olarak saptanmıştır. Sporcuların antrenman günü PAL değeri 2,30±0,25, antrenmansız gün PAL değeri 1,73±0,30 ve toplamda ortalama PAL değeri 2,02±0,24 olup; antrenman gününe ve antrenmansız güne ait ortalama PAL değerleri arasındaki farklılık istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). PAL değerine göre fiziksel aktivite düzeyleri incelendiğinde sporcuların %43,8'inin aktif, %44,7'sinin orta düzeyde aktif fiziksel aktiviteye sahip olduğu belirlenmiştir. Sporcuların antrenman günü ve antrenmansız gün diyetle aldıkları enerji ve besin ögeleri miktarları arasındaki farklılıklardan yalnızca karbonhidrattan gelen enerji yüzdeleri, omega-6/omega-3 oranları, omega-6 yağ asitleri, E ve C vitamini miktarları arasındaki farklılıklar anlamsız bulunmuştur (p<0,05). Bu çalışmada güreş sporcularında öğün atlama, sağlıksız ağırlık kaybı uygulamaları, antrenman veya müsabaka dönemlerinde görülen hatalı beslenme alışkanlıkları, yetersiz enerji alımı, yüksek protein, düşük karbonhidrat, yüksek kolesterol alımı ve vitamin ve mineraller yönünden dengesiz bir diyet uyguladıkları tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmanın sporcu beslenmesi konusunda literatüre güncel ve önemli bilgiler sağlayacağı düşünülmektedir.