Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Öngörü ve Kapasite Planlama: Ankara İli Örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Kurumları Yönetimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Çağdaş Erkan Akyürek
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Hastane öncesi
acil sağlık hizmetleri; ekip odaklı olmalı, sorunsuz şekilde yürütülmeli ve
ulaşılabilir olmalıdır. Saniyelerin bile önemli olduğu bu hizmetlerde zaman
tasarrufu insan hayatı için hayati önem taşır. Bu hizmetlerin olası talepleri
karşılayabilmesini sağlamak, başarılı bir şekilde sunulması için elzemdir. Çalışma,
hastane öncesi acil sağlık hizmetleri kapsamında ambulans hizmetlerine olan
talebi öngörmeyi ve ambulans istasyonlarının kapasitesini buna göre planlamayı
amaçlamaktadır. Çalışma, ambulans hizmetleriyle ilgili çağrı sayısı, çağrı
süreleri, sevk nedenleri, olay yerleri, sonuçları ve vakaya ulaşma sürelerinin
yıllara göre dağılımı gibi çeşitli verileri incelemektedir. Çalışma evreni,
2017-2019 yılları arasında 139 istasyon tarafından yönlendirilen 943.412
vakadan oluşmaktadır. Vakalara ilişkin tanımlayıcı bulgular, seçilen
örneklemleri içeren öngörü ve kapasite planlaması aşamaları kapsamında ilçeler
genelinde incelenmiştir. Öngörü süreci, özellikle yedi ilçeye odaklanılarak
ilçe düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Üç aşamada gerçekleştirilen çalışmada
veriler Sağlık Bakanlığı ve Ankara Valiliği’nden resmi yazışmalar yoluyla elde
edilmiş ve Microsoft Excel, Python ve R programları kullanılarak işlenmiştir.
Çağrı sayısını öngörmek için Holt’un İki Parametreli Doğrusal Üstel Düzeltme
Yöntemi, Holt-Winters Yöntemi, ARIMA, MLP, NNAR ve LSTM gibi çeşitli öngörü
yöntemleri kullanılmıştır. 2017-2019 yılları arasındaki veriler, ambulans
yönlendirilen toplam 943.412 çağrı olduğunu ve yıllık dağılımların her yıl
hafif artışlar gösterdiğini ortaya koymuştur. Aylık analizler en yüksek çağrı
hacimlerinin ocak, aralık ve temmuz aylarında olduğunu ortaya koyarken,
mevsimsel analizler kış ve yaz aylarında daha fazla çağrı olduğunu
göstermiştir. Çağrılar öğlen saatlerinden itibaren yüksek bir seviyede seyretmiş,
pazartesi günü en yüksek çağrı sayısına sahip gün olmuştur. Çağrıların %76’sı medikal,
%9’u trafik kazası sebebiyle yapılmıştır. Olay yerleri çoğunlukla evler,
sokaklar ve işyerleri olarak tespit edilmiştir. Çağrıların %71’i vakanın
hastaneye nakli ile sonuçlanmış ve yıllar içinde asılsız ihbarlarda azalma
olduğu tespit edilmiştir. Çağrıların çoğunun Çankaya, Keçiören ve Yenimahalle’deki
istasyonlar tarafından karşılandığı tespit edilmiştir. Vakaya
ulaşma ortalama süreleri yıllar içinde iyileşmiş, ancak istasyonlar ve ilçeler
arasında önemli farklılıklar görülmüştür. Çalışmada yedi ilçe için çağrı sayısını
öngörmek üzere birden fazla öngörü modeli kullanılmıştır. Her yöntemin
performansı RMSE, MAE ve MAPE ölçütlerine göre değerlendirilmiş, ARIMA ve NNAR modelleri genel olarak doğruluk açısından en
iyi performansı göstermiştir. Çağrı sayısı ve vakaya ulaşma süreleri değişkenleri
ile Monte Carlo simülasyonları kullanılmış, farklı süre hedeflerini karşılamak
için çeşitli istasyonlarda gereken optimum ambulans sayısı belirlenmiştir. Çalışma
ile, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin zamanında ve etkili bir şekilde sunulabilmesi
için ambulans hizmetlerinde doğru talep öngörüsü ve kapasite planlamasının ne
kadar önemli olduğunu vurgulamıştır. Vakaya ulaşma süresi hedeflerini ele alan
ve ambulans kapasitesini optimize eden bu çalışmanın, acil sağlık hizmetlerinin
kalitesini ve erişilebilirliğini artırmaya, insan hayatını ve sağlık
sonuçlarını iyileştirmeye katkıda bulunacağı düşünülmektedir.