Konviviyal Kamusal Mekânın Üretimi Üzerine: Kızılay Gece Pazarı'nda Ekonomik Baskının Ötesindeki Mekânsal-Taktiksel Pratikler
Tez Türü: Bütünleşik Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: University of Sheffield, Sosyal Bilimler Fakültesi, Mimarlık , İngiltere
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Doina Petrescu; Dr. Tanzil Shafique: Dr. Catalina Mejia Moreno
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu araştırma, postkolonyal, post-kapitalist ve feminist teorilerden yola çıkarak, özellikle güney bağlamında kamusal mekân üretim biçimlerini incelemeyi hedeflemektedir. Çalışmanın odağında, Ankara'nın Karanfil, Yüksel ve Konur sokaklarında yer alan enformal bir gece pazarı olan Kızılay Gece Pazarı bulunmaktadır. Kızılay Gece Pazarı'nı, 'konvivial' (Illich, 1973) bir kamusal mekân üretim aracı olarak ele alırken, bu bağlamda 'mekânsal-taktiksel pratikler' [MTP] adında yeni bir kavram geliştirdim. MTP kavramı, inşa edilmiş çevreler üzerindeki karar alma süreçlerinde genellikle göz ardı edilen ancak kendi sosyal, mekânsal, politik, ekonomik ve ekolojik ihtiyaçları doğrultusunda kamusal mekânları 'yeniden talep eden', 'yeniden sahiplenen' ve 'yeniden üreten' sıradan bireylerin -'gündelik uygulayıcıların'- uyguladığı 'gündelik' (Crawford, 2001) pratikleri araştırmaktadır.
Bu tez, Türkiye akademisinde yeterince ele alınmayan ancak kesinlikle var olan belirli kamusal mekân biçimlerine dikkat çekme arzusundan doğmuştur. Henüz sekülerleşmemiş bu tür kamusal mekânlar, MTP'ler sayesinde 'konvivial' (Illich, 1973) niteliklerini korumaktadır. Araştırmamda, vaka çalışması yaklaşımına dayalı nitel bir metodoloji kullanarak test yürüyüşleri, gözlemler, yarı yapılandırılmış görüşmeler, gayri resmi görüşmeler, çevrimiçi toplantılar, fotoğraf çekimleri, haritalamalar, analiz matrisleri ve saha sonrası çizimler gibi etnografik ve otoetnografik yöntemlerden yararlanıyorum.
Sonuç olarak, MTP'ler veya enformal pazarlar için evrensel bir bilgi üretim çerçevesi oluşturmayı hedeflemiyorum. Bunun yerine, yerel bağlam üzerinde 'dönüştürücü' bir etki yaratmayı amaçlıyorum. Ayrıca, Ankara'daki bu özel enformal gece pazarını ele alarak, MTP'leri mimarlık ve kentsel teori ile pratikte bağlama oturtmayı, farklı bağlamlarda daha derinlemesine incelemeler için zemin hazırlamayı ve daha geniş bir perspektifte kentsel kültürün çok yönlü manzaralarının keşfine katkıda bulunmayı hedefliyorum.
Anahtar Kelimeler: Kamusal mekân, işportacılık, mekânın üretimi, kentsel enformalite, taktikler.