Avrupa ve Asya ülkeleri sağlık sistemi performansının parametrik olmayan yöntemler ile analizi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Doç. Dr. Vahit Yiğit

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Günümüzde pek çok ülke daha iyi sağlık çıktılarının elde edilebilmesi için güçlü sağlık sistemlerine ihtiyaç duymaktadır. Bu durum ülkelerin sağlık sistemi performansının ölçümünü zorunlu kılmaktadır. Bu araştırmanın amacı; Avrupa ve Asya ülkeleri sağlık sistemi performansını parametrik olmayan verimlilik yöntemleri ile analiz etmektir. Araştırmanın evrenini Avrupa ve Asya bölgelerinde yer alan ülkeler oluşturmaktadır. Araştırmada 5 girdi (yatak sayısı, hekim sayısı, hemşire sayısı, kişi başına düşen sağlık harcaması, Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla’dan sağlığa ayrılan pay) ve 2 çıktı (bebek ölümleri ve doğumda beklenen sağlıklı yaşam yılı) değişkeni kullanılmıştır. Avrupa ve Asya ülkelerinin 2008, 2012 ve 2016 yılları girdi ve çıktı değişkenlerine ait veriler çeşitli veri tabanlarından elde edilmiştir. Araştırmada; ülkelerin sağlık sistemlerinin teknik verimliliğini ölçmek için Veri Zarflama Analizi (VZA), ülkelerin verimliliklerinin zaman içerisindeki değişimini görebilmek için Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi (MTFVE), VZA sonucunda verimli bulunan ülkelerin kendi aralarında üstünlük sıralaması yapılabilmesi için de süper etkinlik yaklaşımı kullanılmıştır. Ayrıca ülkelerin etkinlik skorlarına göre sınıflandırabilmesi için kümeleme analizi uygulanmıştır.

VZA sonuçlarına göre Avrupa ülkelerinin 2016 yılı ortalama teknik, tahsis ve ölçek verimlilik skorları sırasıyla 0,875, 0,918, 0,952 olarak tespit edilmiştir. Asya ülkelerinin ise 2016 yılı ortalama teknik, tahsis ve ölçek verimlilik skorları sırasıyla 0,764, 0,834, 0,921 olarak saptanmıştır. Süper etkinlik analiz sonuçlarına göre, Avrupa’da 16 ülkenin süper etkin olduğu ve ortalama skorlarının da 1,253; Asya ülkelerinde ise 12’sinin süper etkin olduğu ve ortalama değerlerinin de 1,578 olduğu saptanmıştır. Avrupa ülkelerinin MTFVE sonuçlarına göre, toplam faktör verimliliğinin %0,2 arttığı bu artışın da teknolojik değişimde yaşanan %4,3 oranındaki ilerlemeden kaynakladığı saptanmıştır. Asya ülkeleri ise toplam faktör verimliliğinin negatif yönde değiştiği görülmüş ve bunun nedeninin ise teknolojik değişimde yaşanan %5,9 oranındaki gerilemeden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Kümeleme analizi sonuçlarına göre ise; Avrupa’nın beş, Asya’nın da dört kümeden oluştuğu görülmektedir. Türkiye, Avrupa ülkeleri sınıflandırmasında birinci kümede, Asya ülkeleri sınıflandırmasında da üçüncü kümede yer almıştır.

Sonuç olarak; Türkiye Avrupa ülkeleri içerisinde VZA’ya göre tam verimlilik skoruna sahip olurken, Asya ülkeleri içerisinde 0,628 skoru ile verimsiz olduğu tespit edilmiştir. Avrupa ülkelerinden verimsiz bulunan ülkeler için sunulan potansiyel iyileştirmeler incelendiğinde ülkelerin; yatak sayısını %22,51, hekim sayısını %18,77, hemşire sayısını %23,87, kişi başına yapılan sağlık harcamasını %18,30, GSYİH’den sağlığa ayrılan payın da %15,80’inin azaltılması gerekmektedir. Çıktı değişkenlerinden bebek ölümlerinin de %0,74 oranında düşürülmesi gerekmektedir. Asya ülkelerinde ise verimsiz olan ülkelerin; yatak sayısını %19,47, hekim sayısını %21,67, hemşire sayısını %21,47, kişi başına yapılan sağlık harcamasını %17,21, GSYİH’den sağlığa ayrılan payın da %14,36 oranında azaltılması gerekmektedir. Çıktı değişkenlerinden bebek ölümlerinin %3,41 oranında düşürülmesi ve doğumda beklenen sağlıklı yaşam süresinin de %2,41 oranında artırılması durumunda Asya ülkelerinin sağlık sistemlerinde tam verimlilik yaşanabilecektir. Ülkelerin sağlık sistemlerinde verimliliklerini iyileştirebilmeleri için verimsizliğe neden olan faktörlerin tespit edilerek bu hususta çeşitli çalışmalar yapmaları önerilebilir.