Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Hülya Taş Erdoğan
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Erdel Prensliği, Gábor Bethlen'in iktidarının ardından nüfuz alanını
komşu devletler aleyhine alabildiğine genişletmiş ve Erdel,
literatürdeki deyimiyle, "altın çağı"na girmiştir. I. Rákóczi'nin
iktidarıyla birlikte Erdel'de kurulan merkezî hükümet ve kalıtsal
hanedanlığın bayraktarı olan II. Rákóczi, nüfuz alanını bir adım daha
genişletmek arzusuyla II. Kuzey Savaşı'na (1655-1660) İsveç tarafında
dahil olmuştur. Osmanlı yönetimi prensin başarısız 1657 Seferi
sonrasında, II. Rákóczi'nin Lehistan üzerine sefere çıkarken "padişahın
rızasını almadığı" savını öne sürerek, Erdel ve müttefikleri Eflak ve
Boğdan'a yıkıcı harekâtlar düzenleyecektir. Bu harekâtların sonucunda
1659'da Eflak ve Boğdan tekrar merkezî idareye bağlanmıştır. Sürecin
sonunda Erdel'in en önemli kalelerinden biri olan Varad, 14 Temmuz
1660'ta Serdar Ali Paşa komutasındaki büyük bir Osmanlı ordusu
tarafından kuşatılmış ve 45 günlük çetin bir mücadelenin ardından kale
vire ile teslim alınmıştır. Erdel'e 1658'den itibaren yapılan sert
Osmanlı-Tatar müdahaleleri Habsburg İmparatorluğu ve Krallık
Macaristanı'ndaki Macar soyluları nezdinde de akis bulmuş ve "yaklaşan
Osmanlı tehdidine karşın" ne yapılabileceği birçok kez görüşülmüştür.
1658-1660 Harekâtları ile Osmanlılar, serhad beyleri ve Kırım Hanlığı
gibi Rákóczilerden rahatsız olan diğer grupların da mücadeleyi
kararlıkla sürdürmesi sayesinde Doğu Avrupa'daki hâkimiyetlerine yönelik
"Rákóczi tehlikesi"ni bertaraf edebilmişlerdir. Tezin ilk bölümü,
Osmanlı-Erdel-Habsburg üçgeninde yaşanan siyasi ilişkilere
odaklanmıştır. İkinci bölüm, Erdel'in Lehistan'da yaşanan karışıklıklara
olan müdahalesi ve buna karşın Osmanlı yönetiminin sert tepkisini ele
almaktadır. Bu tepki, 1658-1660 "cezalandırma harekâtları" ile vücuda
gelecektir. Üçüncü ve son bölüm, monografik olarak 1660 Varad
Kuşatması'na hasredilmiştir.