Doğru Akım Özdirenç Verilerinin Üç Boyutlu Düzgünleştiricili Ardışık Ters Çözümü
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeofizik Mühendisliği (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Emin Candansayar
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Doğru
akım özdirenç (DAÖ) verileri çoğunlukla çok elektrotlu, çok kanallı aletler
kullanılarak, birbirine paralel hatlar boyunca sondaj-profil ölçüleri şeklinde
toplanmaktadır. Bu verilerin iki boyutlu veya üç boyutlu (3B) ters çözüm
sonuçları yorumlamada kullanılmaktadır. Gerçek 3B özdirenç modelinin elde
edilmesi için verilerin 3B ters çözümü yapılmalıdır. Bu çalışmada DAÖ
verilerinin 3B ters çözümü için yeni bir algoritma geliştirilmiştir. Bu
algoritmada, düzgünleştiricili ters çözüm için Tikhonov parametrik fonksiyoneli
kullanılmıştır. Bugüne kadar DAÖ verilerinin 3B ters çözümünde genellikle
yuvarlatıcı durağanlaştırıcı tercih edilmiştir. Geliştirilen algoritmada farklı
durağanlaştırıcılar kullanılmış ve 3B ters çözüm üzerindeki etkileri incelenmiştir.
“Minimum Support ve First-Order Minimum Entropy” durağanlaştırıcılarının,
yuvarlatıcı durağanlaştırıcısına göre daha keskin sınırlı sonuçlar verdiği
gösterilmiştir. Geliştirilen algoritmada parametrik fonksiyonelin çözümü Gauss-Newton
veya eşlenik gradyen yöntem ile yapılabilmektedir. Bu iki çözücünün çözüm
güçleri, ters çözüm sonuçları ve CPU zamanına göre karşılaştırılmıştır. Bu
çalışmada her iki yöntemin üstün yönlerinden yararlanmak için ardışık
kullanımları önerilmiştir. Ardışık çözüm, yöntemlerin ayrı ayrı kullanımından
elde edilen çözümlere göre daha iyi sonuç vermektedir. Geliştirilen algoritma, arkeolojik alanlardaki gömülü yapıları temsil
eden iki farklı model için üretilen yapay veriler ile test edilmiştir. Bu test
çalışmasında farklı durağanlaştırıcı tanımlarının ve çözücülerin, ters çözüme
etkisi ve önerilen ardışık ters çözümün üstün yönleri gösterilmiştir. Son
olarak, Batman Kuriki Höyük arkeolojik kazı alanında ölçülen veriler ile
geliştirilen algoritmanın kullanılabilirliği gösterilmiştir.