Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Yaşar Selçuk Şener
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
Bu doktora çalışması, Parion Antik Kenti kazılarında gün yüzüne çıkarılan metal buluntuların üretim teknolojileri, gömü koşullarında uğradıkları bozulmalar ve bunların korunmasına yönelik uygulanabilir yöntemlerin belirlenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada toplam 18 eser değerlendirilmiş; bunların 8'i demir, 9'u bakır alaşımı, 1'i gümüş buluntulardan oluşmaktadır. Bu çeşitlilik, farklı metal gruplarının gömü ortamına verdiği tepkilerin karşılaştırmalı olarak incelenmesine olanak sağlamıştır. Araştırma sürecinde, taşınabilir X-ışını Floresansı (XRF) ve X-ışını Kırınımı (XRD) analizleri kullanılarak eserlerin elementel bileşimleri ve korozyon ürünleri belirlenmiş, elde edilen veriler arkeolojik bağlam ve gömü toprağının özellikleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Sonuçlar, demir buluntuların çoğunlukla oksihidroksit fazlarına dönüştüğünü; bakır alaşımlarında klorür iyonlarının etkisiyle aktif korozyon süreçlerinin öne çıktığını; kurşun eserlerin karbonat ve oksit fazlarına dönüşerek yapısal bütünlüklerini kaybettiğini; gümüş buluntuların ise özellikle küpe örneğinde görüldüğü gibi AgCl (gümüş klorür) fazına dönüşerek tamamen mineralize olduğunu göstermiştir. Koruma-onarım uygulamalarında minimum müdahale ilkesi benimsenmiş, mekanik temizlik, inhibitör kullanımı, sağlamlaştırma ve uygun reçine kaplamaları tercih edilmiştir. Paketleme ve depolama aşamalarında asitsiz malzemeler kullanılarak buluntuların güvenli biçimde korunması sağlanmıştır. Ayrıca tez kapsamında, Parion'un iklimsel koşulları dikkate alınarak uzun vadeli korumayı hedefleyen kapsamlı bir depo projesi geliştirilmiştir. Çalışma hem Parion özelinde hem de benzer çevresel koşullara sahip arkeolojik alanlarda metal buluntuların korunmasına yönelik bilimsel ve uygulamalı bir çerçeve sunmaktadır. Bu yönüyle tez, kültürel mirasın sürdürülebilir biçimde korunmasına katkı sağlayan özgün bir araştırma niteliği taşımaktadır.
Anahtar Kelime: Arkeoloji = Archaeology ; Arkeolojik miras = Archaeological heritage