Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Fatma Ahsen Turan
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Halk anlatmaları adını verdiğimiz türlerin içerisinde en eskisi hiç şüphesiz masallardır.
Dinleyiciyi inandırmak gibi bir iddiası olmayan, yapısında kalıplaşmış ifadeler bulunan
Türk toplumunda “masal anası”, “masal ninesi” adı verilen kadınlar, Rusya’da ise genelde
erkekler tarafından anlatılan hayal ürünü anlatmalara masal denir. Aslında masal, bir
milletin aynasıdır. Bu aynada bir milletin folklorunu, kültürünü, inanışını, hoşgörüsünü,
maddi kültürünü bulabiliriz. Herhangi halkın veya kültürün masalları incelendiği zaman
derin psikolojik okyanusun, mitolojik, kültürel, geleneklerin menşei de görünür. Bu edebî
ürünlere, hem psikolojik, hem de inançlar ve yaşam biçimi bakımından bakılabilir.
Masallar şu anda bizi eski dönemlere götürebilen ve o zamanki insanların düşünce
sisteminin tanıkları olmaya izin veren bir zaman makinesi gibidir. Halk masallarında
merkezi karakter olan mahsum genç kızlar, ona zulüm yapan üvey annler psikolojik tipleri,
güzel yüzlü ama aldatıcı femme fatale cadılar ve yüce – ana motifinin özelleklerini taşıyan
mitolojik kökenli kadın figürleri önemli yer almaktadır. Carl Gustav Jung’un yaptığı
psikolojik sınıflandırmasına göre anima, animus, persona ve gölge temel arketiplerine
dayanarak Türk ve Rus folklorunda da yankısını bulmuş kadın arketipini tespit etmek
mümkündür. Her genç kızın yola çıkmasının, evden ayrılmasının temelinde bulunan, ciddi
derecede masalların motiflerinin, konularının ve yapısının oluşumunu etkileyen ve farklı
kültürler arasında yaygın olan inisiyasyon veya erginlenme ritüelleri vardır. Erginleme
veya inisiyasyon sınavlarını aşamayan ve yetişkin hayatına geçemeyen insanlar bazı ilkel
toplumlarda ‘yaşlı çocuklar’ olarak bilinir. Fiziksel açıdan büyük ve sağlıklı olmasına
rağmen psikolojik olarak olgunlaşmamış olduğundan bu tür insanların ‘yetişkin’ gibi
yaşaması mümkün değildir. Masallardaki evde kalan, evlenemeyen kızların psikolojik
olarak hazır olmadığı veya gereken imtihanları geçemediği işaretlenmektedir. Bu tür kızlar
yaşamının sonunda kadar çocuklar gibi yaşayabilirler. Halk masallarındaki genç kadın
arketipleri büyüme sürecinin doğru yolunu göstermektedir. Arasında benzerlikleri olan Rus
folklorundaki Baba-Yaga ve Türk folklorundaki Dev ana Mitolojik Ana imajından
gelmektedir.