Akademik Veri Yönetim Sistemi
MÜŞTAK İ. B. (Yürütücü), TORUN E., ÜNAL G., GÖNCÜOĞLU M., AKÇAY A., MÜŞTAK H. K., et al.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Diğer, 2025 - Devam Ediyor
Sessiz salgın olarak adlandırılan antimikrobiyal direnç (AMD), günümüzde insanlığa yönelik on büyük küresel tehditten biri olarak kabul edilmekte olup küresel halk sağlığı ve kalkınma açısından da gelecekte daha önemli sorunlar yaratacağı düşünülmektedir. AMD’nin önemiyle ilgili en çarpıcı projeksiyon 2050 yılına kadar yılda 10 milyon insanın bu nedenle ölebilecek olmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü, antibiyotik direnç genlerini izlemeye ve ortaya çıkan tehditleri belirlemeye yönelik sürveyans sistemlerinin geliştirilmesi için ülkelere çağrıda bulunmaktadır.
AMD gelişimini önlemek ve sağlık sektöründe AMD'ye öncelik vermek için 2017’de DSÖ, yeni antimikrobiyal ajanların geliştirilmesine acilen ihtiyaç duyulan bakteriyel etkenlerin listesini yayınlayarak ESKAPE-E (Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter spp. ve Escherichia coli) grubu bakterilerini “öncelikli statü” olarak belirlemiştir. ESKAPE-E grubu bakterileri gıda güvenliği açısından ciddi bir tehdit olarak görülmekte ve global bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir.
Yaban hayvanları yaygın olarak patojenlerin ve antibiyotik direncinin rezervuarı olarak rapor edilmektedir; özellikle kuşlar, farklı ekolojik ortamları işgal etme ve birçok kentsel ve hayvancılık ortamına uyum sağlama yetenekleri nedeniyle bu konuda ön plana çıkmaktadır. Yaban hayvanları ve gıda amaçlı yetiştirilen hayvanlar arasındaki temas, bakterilerin bir hayvan grubundan diğerine geçişine zemin hazırlayabilmektedir. Örneğin, kuşlar, kemirgenler veya yırtıcı hayvanlar gibi vahşi türler, ESKAPE-E grubu bakterileri tarım alanlarına, çiftliklere ya da gıda işleme tesislerine taşıyarak enfeksiyon riskini artırabilirler. Bu, hem hayvan sağlığını hem de insan sağlığını tehdit etmektedir.
Ancak literatürde yaban hayatı üzerine yapılan epidemiyolojik çalışmaların çoğunluğu, ESKAPE-E grubunun tamamı dikkate alınmadan tek bakteri türüne veya belirli hayvan gruplarına odaklanarak gerçekleştirilmiştir. Bu proje önerisi ile, yaban hayatı için oldukça önemli bir yere sahip olan Kars ili ve çevresinde yaşayan yaban hayvanlarında (her bir hayvan grubu ayrı ayrı ele alınarak) ESKAPE-E grubu bakterilerinin varlığının araştırılması ve bu bakterilerin taşıdıkları antibiyotik direncininin genomik düzeyde sürveyansının gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte, tüm genom dizileme verilerinin AMD yönünden analizinde kolaylaştırıcı bir biyoinformatik yöntem geliştirilmesi planlanmaktadır. Projenin sonuçları, ülkemize özgü AMD veritabanı geliştirilmesine yönelik kapsamlı veriler ortaya çıkaracaktır.