Galium L. cinsi Leiogalium seksiyonuna ait taksonların yara iyi edici etkili bileşiklerinin aktivite yönlendirmeli fraksiyonlama yöntemi ile izolasyonu
ERGENE B. (Yürütücü), TUGAY O., BAHADIR ACIKARA Ö., KARACA B., ONAR O., KARAASLAN M., et al.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2026 - 2029
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
- Başlama Tarihi: Haziran 2026
- Bitiş Tarihi: Haziran 2029
Proje Özeti
Galium cinsi, Rubiaceae familyasında yer alan, genellikle çok yıllık ve otsu bitkileri içeren bir taksonomik gruptur. Bu cins, dünya genelinde geniş bir dağılıma sahip olup, ülkemizde 139 takson ile temsil edilmektedir. Galium türleri, geleneksel olarak yoğurt yapımında kullanılması nedeniyle halk arasında “yoğurt otu” olarak bilinmektedir. Etnobotanik çalışmalar, Galium türlerinin halk arasında diüretik, astrenjan, koleretik, sedatif, spazmolitik, antikanser, antienflamatuvar ve kardiyoprotektif etkileri nedeniyle kullanıldığını bildirmektedir. Ayrıca, mide rahatsızlıkları, gut, hepatit, epilepsi gibi bazı hastalıkların tedavisinde ve yara iyileşmesini hızlandırmak amacıyla bu bitkilerin geleneksel olarak yaygın şekilde kullanıldığına dair bulgular mevcuttur.
Bu proje önerisi, Galium cinsi içinde yer alan Leiogalium seksiyonuna dahil taksonların, yara iyileşmesi üzerindeki etkinliğininin scratch testi ile in vitro değerlendirilmesinin yanı sıra, bu aktiviteyi destekleyici olan antibakteriyel, antifungal, antibiyofilm, anti-quorum sensing aktivitelerinin de değerlendirilmesi üzerinedir. Bununla birlikte; yara iyileştirici etkiyi destekleyen içerik ve aktivitelerin tayini kapsamında ekstrenin total ekstresinde total fenol ve total flavonoit içeriği belirlenerek fitokimyasal içeriğinin aydınlatılması ve antioksidan kapasitelerinin de DPPH ve FRAP testleri ile belirlenmesi de amaçlanmaktadır. Elde edilen veriler kümülatif olarak değerlendirilecek ve yara iyileştirici etkinlik temelinde Aktivite Yönlendirilmeli Fraksiyonlama (AYF) tekniği uygulanacaktır. Böylelikle, üzerinde sınırlı sayıda çalışma bulunan Leiogalium taksonlarının yara iyi edici etki potansiyeli taranacak ve en yüksek aktiviteye sahip türün taşıdığı ve etkide rolü olduğu tespit edilen bileşikler izole edilerek yapıları spektral yöntemlerle aydınlatılacaktır.
Çalışma sonunda aktivite yönlendirmeli olarak izole edilen bileşiklerin MMP-1, COL-I ve ELN gibi enzim ve proteinlerin seviyeleri, hücre içi ROS üretimi üzerine etkileri, NO ve proenflamatuvar sitokin üretimi üzerine etkileri ile hücre canlılığı üzerine etkileri araştırılacak ve etkiden sorumlu saf bileşikler tespit edilerek muhtemel etki mekanizmaları değerlendirilecektir.
Bu amaçlar doğrultusunda, proje gerçekleştiği taktirde, Leiogalium seksiyonunda yer alan taksonların yara iyileştirici, antimikrobiyel, antioksidan etkilerinin değerlendirilmesi ve etkiden sorumlu olduğu düşünülen etken madde gruplarının ve/veya etken maddelerin belirlenmesi sağlanacaktır. Sonrasında ise, aktivitenin mekanizmasına dair aydınlatıcı olabilecek bazı testler yapılarak, izole bileşiklerin belirli enzim ve proteinlerin seviyeleri üzerine etkisi gözlenecektir.
Böylelikle; halk arasında yara iyileştirici olarak kullanımına dair kayıtlar bulunan G. album ve G. asparagifolium türlerinin geleneksel kullanımının bilimsel doğruluğu tespit edilecek ve seksiyonun diğer türlerinde bu aktivitenin varlığı değerlendirilecektir, potansiyel etkinin saptanmasıyla yara iyileştirici olarak kullanılabilecek potansiyel fitokimyasallar veya ekstrelerin belirlenmesine yönelik sorulara bilimsel yanıtlar sunulacaktır. Proje, her aşamada farklı uzmanların iş birliğiyle yürütülmekte ve disiplinler arası bir yaklaşım benimsemektedir.
Leiogalium seksiyonu, 5 tanesi endemik olmak üzere toplam 14 takson içermekte olup bazı türler üzerinde hiç fitokimyasal ve/veya farmakognozik çalışma bulunmamaktadır. Bu da önerilen projeye ayrı bir cepheden özgün değer katmaktadır. Proje kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar, yara iyileştirme amacıyla kullanım potansiyeli olan doğal kaynaklı ürünlerden formülasyon hazırlanması sürecinin ilk basamağını oluşturmaktadır.
Planlanan çalışma; T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın yayımladığı 12. Kalkınma Planı kapsamında ilaç hammaddesi olarak kullanılabilecek bitki ve bitkisel ürünlerin tespiti ve ilaç sanayiinde değerlendirilmesine yönelik çalışmalar başlığı altında değerlendirilebilmekte olup; tıbbi bitkilerin tespiti, bu bitkilerden bazı ürünlerin ekstraksiyonu, bitki kaynaklarımızdan elde edilen kimyasalların saflaştırılması, karakterizasyonu ile bu doğrultuda yöntem geliştirilmesinin hedeflenmesi bakımından önem taşımaktadır. Ayrıca, projemiz önerisi, bir doktora çalışmasını da kapsayıcı nitelikte olduğundan, yetişmiş insan gücü kriterine katkı sunması bakımından olukça önemlidir.
Proje önerisi, elde edilen bulguların SCI/SCI-Exp kapsamındaki dergilerde yayımlanmasını ve prestijli bilimsel toplantılarda sunulmasını amaçlamaktadır. Çalışma, tıbbi bitkilerden ilaç hammaddesi elde edilmesine yönelik önemli adımlar atmayı hedeflerken, elde edilen güçlü bulgular sayesinde patentlenebilir formülasyonların geliştirilmesine zemin hazırlayacaktır. Ayrıca, projeye dahil edilen yüksek lisans ve doktora bursiyerlerinin, akademik ilerlemelerine katkı sunulması hedeflenmektedir. Bununla birlikte, multidisipliner bir yaklaşım ile farklı alanlarda(Farmakognozi, Farmasötik Botanik, Mikrobiyoloji ve Biyokimya) uzmanlaşmış araştırmacıların birikim ve deneyimlerinden faydalanarak, alandaki bilimsel veri eksikliklerini önemli ölçüde tamamlayacaktır.