TREN ile TREN/N-GQDs Schiff Bazlarının Sentezi, Karakterizasyonu ve Akciğer Kanseri Hücreleri üzerindeki Antikanser Etkilerinin İncelenmesi

Altınok Güneş B. (Yürütücü), Ünver H., Boyacıoğlu B., Özkan T., Ketenoğlu D., Tezal Altındağ D., et al.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2027

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Temmuz 2025
Bitiş Tarihi: Ocak 2027

Proje Özeti

Tüm kanser ölümlerinin yaklaşık %18'i, kansere bağlı ölümlerin dünyadaki önde gelen nedeni olan akciğer kanserinden kaynaklanmaktadır. 2020 yılında dünya çapında 1,8 milyondan fazla yeni akciğer kanseri vakası bildirilmiş olup, bu rakam yeni teşhis edilen tüm kanserlerin %11,4'ünü oluşturmaktadır. Akciğer kanseri, öncelikle geç evre tanıya dayanan yüksek ölüm oranları ve mevcut tedaviye karşı direncin ortaya çıkması ile karakterize edilen önemli bir küresel sağlık sorunu oluşturmaya devam etmektedir. Bu nedenle yeni ve etkili tedavi yaklaşımlarına duyulan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır. Tris(2-aminoetil)amin (TREN)türevleri, özellikle Schiff bazları, tıbbi kimya uygulamalarında önemli bir araştırma alanını temsil etmektedir. Aynı zamanda, benzersiz yapısal özellikleri ve çok yönlü uygulamaları nedeniyle biyolojik süreçlerde ve endüstriyel uygulamalarda büyük ilgi görmüştür. TREN, aminlerin ve aldehitlerin veya ketonların kondensasyonu yoluyla oluşan imin (C=N) fonksiyonel gruplarının varlığı ile karakterize edilen çeşitli Schiff bazlarının sentezlenmesi için temel bir yapı taşı olarak hizmet eder. TREN'in çok kimlikli ligandlar oluşturma yeteneği, ortaya çıkan metal komplekslerinin kararlılığını ve reaktivitesini artırarak onları kataliz, tıbbi kimya ve malzeme bilimi dahil olmak üzere çeşitli alanlarda değerli kılar. TREN türevi Schiff bazları, özellikle akciğer kanseri tedavisi için umut verici potansiyele sahip bileşiklerdir. Apoptozu indükleme, ilaca geliştirilen direnci önleme, sağlıklı hücreler üzerindeki toksisiteyi azaltarak tümör hücreleri üzerinde daha etkili olma ve belirli kanser türlerini hedef alma yetenekleri, onları kanser tedavisinde daha fazla araştırma ve geliştirme için değerli adaylar haline getirmektedir. Ayrıca, TREN türevlerinin, özellikle Schiff bazlarının, biyo-görüntüleme, ilaç dağıtımı ve fotokataliz gibi çeşitli uygulamalara uygun optik ve elektronik özellikler kazandıran grafen kuantum noktaları ile sentezi ve işlevselleştirilmesi, akciğer kanseri tedavisinde ilerleme kaydedilmesi için kritik bir adım olacaktır. Bu projede; 4,6-Dimetoksisalisilaldehit (DMSAL) ve 4-hidroksi-3-metoksisinnamaldeit (CA) ile TREN’in reaksiyonlarından Schiff bazı-TREN türevleri ve TREN’in sitrik asit ile sulu ortamda otoklavdaki yeşil sentezinden oluşan TREN sübstitüe azot katkılanmış grafen quantum noktaların (TREN/N-GQDs) Schiff bazlarının sentezi, karakterizasyonu ve DFT hesaplamaları gerçekleştirilecektir. Projenin temel hedefi, yeni sentezlenecek olan bu malzemeler akciğer kanseri hücrelerine uygulanacak ve uygulamadan sonra hücrelerin nanomalzemelere karşı duyarlılığı; hücre canlılığını ve proliferasyonu belirlemek amacıyla MTT, apoptozu belirlemek amacıyla Annexin V, kaspaz ve ROS, DNA hasarını belirlemek amacıyla gH2Ax analizleri yapılarak araştırılacaktır. Hücre döngüsü fazlarının incelenerek, nanomalzemelerin akciğer kanseri hücrelerinde hücre döngüsünü durdurucu özelliklerinin araştırılması ise bu projedeki hedeflerimizden bir diğeridir. Buna ilave olarak, apoptotik yolları daha iyi anlamak için proapoptotik ve antiapoptotik genlerin mRNA ifade seviyeleri incelenecektir. Ayrıca, DMSAL-TREN/NGQDs ve CA-TREN/N-GQDs nanomalzemeleri, DMSAL-TREN ve CA-TREN Schiff bazları ile karşılaştırmalı analizleri yapılarak, işlevselleştirme ile elde edilen avantajlar daha detaylı şekilde ortaya konulacaktır. Bu çalışmalarından elde edilecek verilerin, biyotıp, kataliz ve malzeme bilimi gibi alanlarda, özel özelliklere sahip yeni malzemelerin tasarımına rehberlik etmesi beklenmektedir.