Görme Engelli Sporcuların Spor Ortamlarında Karşılaştığı İstismar ve Riskler: Koruyucu Stratejilerin Geliştirilmesi


Güler Y., Güney E.(Yürütücü), Demiryürek G.

TÜBİTAK Projesi, 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı, 2026 - 2027

  • Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
  • Destek Programı: 2209-A - Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı
  • Başlama Tarihi: Ağustos 2026
  • Bitiş Tarihi: Temmuz 2027

Proje Özeti

İstismar, toplumun her alanında olduğu gibi spor ortamlarında da karşımıza çıkmaktadır. Spor, bireylerin hem fiziksel hem de psikolojik sağlıkları üzerinde önemli olumlu etkiler yaratırken, engelli bireyler için de büyük bir önem taşımaktadır. Ancak bu faydaların yanı sıra sporun kendine has yapısı ve çocukluktan itibaren başlayan profesyonelleşme süreci spor ortamlarını istismar konusunda riskli hale getirmektedir. Engelli çocukların istismara karşı savunmasızlıklarını artıran faktörler arasında; günlük yaşamlarında bakıcılarına ve çevresindekilere büyük ölçüde bağımlı olmaları, iletişim zorlukları nedeniyle istismar deneyimlerini bildirme veya tarif etmede sorun yaşamaları, sosyal izolasyona daha fazla maruz kalmaları, gayri resmi destek alma fırsatlarının sınırlı olması, istismar eden bir kişinin davranışlarının uygunsuzluğunu algılama kapasitelerinin daha az olması ve bilişsel engelleri nedeniyle ifadelerinin daha az güvenilir olarak algılanabilmesi yer almaktadır. Engelli bireyler, diğer bireylere kıyasla iletişim kurma, kendini ifade etme ve istismarı yorumlama konularında daha sınırlı kapasiteye sahiptirler. Bu nedenle, okul, sosyal çevre ve ailelerin bu durumlara karşı bilinçli olması olası istismarların önlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu proje, engelli sporcuların spor ortamında karşılaştıkları istismar davranışlarını ailelerinin bakış açısıyla ele alarak, bu alandaki literatürde önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışma durum çalışması olarak tasarlanmış, veriler nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi ile elde edilecektir. Bu proje kapsamında en az bir yıllık sporculuk deneyimi olan görme engelli bir sporcunun velisi olmak ölçütü ile 20 veli ile görüşülecek ardından 5 akademisyen, görme engelli sporcular ile çalışan 5 antrenör ve 3 yöneticiden oluşan 13 paydaşta yer alacaktır. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanacaktır. Projede, iki ayrı yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanacaktır. İlk form, görme engelli sporcuların velilerine yönelik olup, spor ortamlarında karşılaşılan istismar durumlarını ve bu duruma zemin hazırlayan faktörleri anlamaya ve bu durumları önlemeye yönelik sorular içerecektir. İkinci form ise antrenörler, yöneticiler ve akademisyenlere yönelik olacak; görme engelli sporcuların korunması için geliştirilmesi gereken stratejiler ve çözüm önerileri üzerinde duracaktır. Her iki form da katılımcıların farklı perspektiflerden elde edilen deneyim ve görüşlerini derinlemesine incelemeyi amaçlayacaktır. Veri analizi, nitel veri analiz yöntemi olan içerik analizi kullanılarak gerçekleştirilecektir. Bu süreçte, görüşmelerin transkriptleri tematik olarak kodlanacak ve analiz edilecektir. Projenin yönetimi bir iş paketi ve risk yönetiminden oluşmaktadır. İş paketinde görme engelli sporcuların sporda maruz kaldıkları istismar davranışlarının ve maruz kalmasına zemin hazırlayan unsurların belirlenmesi risk yönetimi görüşme sorularının uzmanlar tarafından zamanında onaylanmaması, katılımcı velilere ulaşamama veya yeterli sayıda katılımcı bulunamaması, verilerin toplanması sürecinde teknik aksaklıklar görüşmelerin kaydedilmemesi veya kaydın kalitesiz olması, katılımcıların görüşme sırasında çekimser kalması veya yeterli veri sağlayamamasıdır. Strateji ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi iş paketinde uygulanabilir stratejilerin önerilmemesi göz önünde bulundurularak planlanmıştır. Projenin yaygın etkisi ailelerin bu süreçteki rollerinin anlaşılması hem toplumsal farkındalığı artırmak hem de engelli sporcuların korunması adına yeni koruma önlemlerinin geliştirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu kapsamda alandaki literatürde önemli boşluğu doldurarak yeni akademik çalışmalara zemin oluşturması beklenmektedir.