uPKH Temelli Vasküler Kalsifikasyon Modeli Oluşumunun Ekspresyon Profillerinin Omik Yöntemlerle İncelenmesi

TÜBİTAK Projesi, 3501 - Ulusal Genç Araştırmacı Kariyer Geliştirme Programı, 2026 - 2028

Bu proje, uPKH tabanlı modeller kullanılarak vasküler düz kas hücrelerinde (VSMC) kalsifikasyon süre.lerinin hücresel fenotip değişimi

boyutunda incelenmesini ve hastaya .zgü in vitro modeller aracılığıyla damar hastalıklarının erken d.neminde rol oynayan hücresel ve

moleküler ağların aydınlatılmasını hedeflemektedir. Damar kalsifikasyonu ve ateroskleroz gibi bir.ok kardiyovasküler hastalığın

temelinde yatan süre.lerden biri VSMC’lerin kontraktil fenotipten osteojenik-benzeri fenotipe ge.işidir. Ancak VSMC’lerde g.rülen bu

fenotip d.nüşümünün cinsiyet temelli farklılıklarla birlikte a.ıklayabilen insan tabanlı in vitro modeller literatürde yok denecek kadar

azdır. Proje, insan uPKH hücreleri kullanılarak oluşturulacak damar kalsifikasyon modeli ile hayvan tabanlı mevcut y.ntemlerin

.tesinde bir perspektif sunmakta ve literatürde sınırlı sayıda ele alınmış olan cinsiyet farklılığına bağlı değişimleri transkriptomik

düzeyde incelemeyi hedeflemektedir. Ayrıca elde edilecek bulguların, damar kalsifikasyonu ve ateroskleroz gibi halk sağlığı a.ısından

kritik .neme sahip hastalıklara y.nelik cinsiyet duyarlı ve kişiselleştirilmiş tedavi stratejilerinin geliştirilmesine katkı

sağlaması beklenmektedir. .strojenin süre.teki düzenleyici rolü, kadın ve erkeklerde g.zlenen farklı klinik sonu.ların a.ıklanmasında

kritik bir fakt.rdür. Bu proje kapsamında, menopoz .ncesi kadın ve erkek don.rlerden elde edilen uPKH hatlarının VSMC’lere

farklılaştırılması ve osteojenik koşullarda fenotip d.nüşümünün incelenmesi hedeflenmektedir. Farklılaşma süreci, mineralizasyon

düzeyine g.re belirlenecek ü. zaman noktasında total RNA dizileme (bulk RNA-seq) ile; bulk RNA-seq sonu.larının

değerlendirilmesiyle belirlenecek olan fenotipik d.nüşümün en dinamik aşamasında ise tek hücre RNA dizileme (scRNA-seq) ile analiz

edilecektir. Bu yaklaşım ile fenotipik ara evrelerin, hücre alt popülasyonlarının, .strojen resept.r aracılı sinyal yolaklarının ve cinsiyete

.zgü moleküler farklılıkların ayrıntılı bi.imde ortaya konması planlanmaktadır. Trajektory analizleri ile kontraktil fenotipten osteojenikbenzeri

fenotipe ge.işin moleküler düzeyde haritalanması sağlanacaktır. Bu yaklaşım, hem moleküler mekanizmaların anlaşılmasına

katkı sunacak hem de uzun vadede yenilik.i tedavi stratejilerinin geliştirilmesi i.in gü.lü bir bilimsel temel oluşturacaktır.

Projenin toplum a.ısından sağlayacağı katkılar arasında; damar kalsifikasyonu ve ilişkili kardiyovasküler hastalıkların daha iyi

anlaşılması, potansiyel erken tanı biyobelirte.lerinin belirlenmesi ve gelecekte klinik uygulamalara entegre edilebilecek yeni tedavi

hedeflerinin tanımlanması yer almaktadır. Bu y.nüyle .alışma, sağlık hizmetlerinde de yüksek bir katma değer üretme potansiyeline

sahiptir. Ayrıca, proje kapsamında geliştirilecek .zgün analiz yaklaşımları ve hücre modelleri, ülkemizde araştırmacılar tarafından

erişilebilir hale getirilerek k.k hücre biyolojisi ve vasküler araştırmalarda metodolojik bir boşluğu dolduracak ve ülkemizde k.k hücre

biyolojisi ve rejeneratif tıp alanlarında yetişmekte olan yüksek lisans ve doktora .ğrencilerinin ileri tekniklerle donatılmasına da katkı

sunacaktır. Bu y.nüyle proje, nitelikli insan kaynağı yetişmesine ve Türkiye’nin biyomedikal araştırmalardaki konumunun gü.lenmesine

hizmet edecek stratejik bir potansiyele sahiptir.

Proje yürütücüsü, yüksek lisans ve doktora .alışmaları kapsamında k.k hücre biyolojisi, epigenetik mekanizmalar ve organoid

teknolojileri üzerine uzmanlaşmış, yeniden programlama ve farklılaştırma protokolleri geliştirmiş ve bu protokolleri uluslararası düzeyde

yayımlayarak alana katkı sağlamıştır. Post-doktora .alışmalarında uPKH-türevli kalp ve motor n.ron modelleri üzerinde .alışarak

translasyonel tıp alanında deneyim kazanmıştır. Bu proje, yürütücünün sahip olduğu birikimi yeni bir araştırma alanında

bütünleştirmesini ve bağımsız araştırma grubunu kurma yolunda kritik bir adım atmasını sağlayacaktır.