Arpa (Hordeum vulgare L subsp. vulgare) genotiplerinde hasat sonrası dormansi durumunun değerlendirmesi

Tarımsal üretimde ekim sonrası hızlı ve homojen bir çimlenme, erkencilik ve verimlilik açısından önemli bir faktördür. Ancak, çeşitlerin yüksek düzeyde tohum dormansisine sahip olması, bu süreci olumsuz yönde etkileyerek tarımsal verimliliği düşürebilmektedir. Tohum dormansisi, genetik olarak kalıtsal olup, tohum gelişimi sırasında çevresel koşullardan etkilenmektedir. Bu çalışmanın amacı, normal ve geç hasat edilen iki sıralı arpa genotiplerinde hasat sonrası tohum dormansisini değerlendirmek ve dormansinin kırılması için uygun depolama süresi ve koşullarını belirlemektir.

Bu amaçla, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Haymana Araştırma ve Uygulama Çiftliği'nde yürütülmekte olan denemelerde belirlenen 15 farklı arpa genotipine ait tohum örnekleri, hasat döneminde ve yaklaşık 20 gün sonraki bir dönemde (geç hasat) hasat edilmiştir. Bu tohumlarda çimlenme testleri, hasattan hemen sonra ve farklı depolama koşullarında (oda sıcaklığı ve soğuk depolama) gerçekleştirilmiştir.

Elde edilen sonuçlar, hasat sonrası çimlenme oranlarının köy çeşitlerinde tescilli çeşitlere göre daha düşük olduğunu göstermiştir. En düşük çimlenme oranı, tescilli çeşitler arasında Sayım 40, köy çeşitleri arasında ise Genotip 22'de belirlenmiştir. Geç hasadın, tescilli çeşitlerin çimlenme oranları üzerinde sınırlı bir olumsuz etkiye sahip olduğu, buna karşın soğukta depolamanın çimlenme oranlarını önemli ölçüde arttırdığı ortaya konmuştur. Bu bulgular, eski arpa çeşitleri ve köy genotiplerinin önemli oranlarda dormansi gösterdiğini, modern arpa ıslahı süreçleri ile bu dormansinin azaltıldığını ve soğuk depolamanın çimlenme oranı üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermiştir.