Misyoner Moses Payson Parmelee'nin eserlerinde 19. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞRUL NİYAZİBEYOĞLU

Danışman: HALDUN EROĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amerikalı misyoner Moses Payson Parmelee, 1863 yılında Doğu Anadolu bölgesine görevli olarak gelmiş ve 40 yıl kadar Amerika'nın Ermenileri istedikleri gibi yönlendirme amacına hizmet etmiştir. Bu sürede yaşadıklarını 'Cennet Bahçesinin Nehirleri Kıyısında Ev ve İş' ve 'Ağrı Dağı'ndan Hayat Manzaraları' adlı eserleri ile kayıt altına almıştır. Eserlerinde görevi gereği gittiği illerin coğrafi konumuna, etnik yapısına, nüfusuna dair bilgiler sunmuştur. Ayrıca ülkemizde madencilik ve vergi sisteminin işleyiş biçimini de ayrıntılı olarak aktarmıştır. Bunların yanı sıra telgraf ve posta servisi gibi iletişim araçlarından insanların yararlanma biçimini, kullanılan takvimin özelliklerini, Müslümanların ve Hıristiyanların mezarlıklarını, Müslümanların bayramlarını, Hıristiyanların yılbaşı eğlencelerini, Ramazan ayında tutulan orucu, hamamları ve hanları detaylı olarak ifade etmiştir. Hedef kitle olan Ermenilerin aile yapılarına da değinen misyoner, evlenme geleneğini, aile bireylerinin sorumluluklarını aktarmış ve özellikle de ailede kadının konumu üzerinde durmuştur. 'Türkiye'nin kadınları' başlığı altında toplum nezdinde kadının yerine değinmiştir. Görev yerinde köylere kadar karış karış gezen misyoner, karşılaştığı insanları Amerika'nın sahip olduğu zenginliği örnek göstererek Protestan'lığa davet etmiştir. Amacının insanları aydınlatmak olduğunu ifade etmesine rağmen, Ermenilerin dillerini unutup zaman içerisinde sadece Kürtçe konuşmalarını ümit etmesi asıl maksadının başka olduğu kanısını uyandırmaktadır.