İlhanlı Devleti'nin Yıkılışı (1335-1350)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FİRDEVS ÖZEN

Danışman: İLHAN ERDEM

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Möngke Han'ın kardeşi Hülegü tarafından 1256 yılında Azerbâycân merkezli olarak kurulan İlhanlı Devleti, 1295 yılında tahta çıkan Gazan Han'ın hükümdarlığı sırasında her alanda en görkemli dönemini yaşamıştı. Gazan'ın 1304 yılındaki vakitsiz ölümünden sonra yerine geçen İlhanlar onun reformlarını ve en önemlisi feodal güçlerle mücadele programını devam ettiremediler. Bunun sonucunda kıdemli Moğol emîrleri merkezî yönetimde siyasî ve askerî üstünlüğü tekrar ele geçirdiler. Devletin güç kaybetmesi siyasî çatışmalara ortam hazırladı. İlhanlı Devleti'nde Gazan Han'dan sonra başlayan gerileme, son İlhan Ebû Saˊîd Bahâdır Han'ın feodal güçleri dizginlemeyi başaran devletin kıdemli emîri Emîr Çoban'ı 1327 yılında öldürtmesi ile daha da hızlandı. Ebû Saˊîd'in 1335 yılında vâris bırakmadan ölümünden sonra İlhanlı sahasına yaklaşık yarım yüzyıl anarşi hâkim oldu. Bundan sonraki süreç, devlet hâkimiyetini elinde tutan ve birbiriyle rekabet eden feodal emîrlerin nüfûzu altında şeklen devletin başına getirilen gölge hanlar devri olarak bilinmektedir. İlhanlı Devleti'nin yerini bu feodal güçlerin İlhanlı mirasını paylaşmak suretiyle kurdukları Celayirliler, Çobanlılar, Eratnalılar, Muzafferîler, İncülular, Serbedârîler ve Kertler gibi devlet, siyasî oluşum ve mahallî hânedanlar aldı. Anahtar Kelimeler: Gölge hanlar, Celayirliler, Çobanlılar, Eratnalılar, Muzafferîler, İncülular, Serbedârîler, Kertler.