Hakîm Senâî'nin Hadîkatü'l-Hakîka'sında Kur'an ayetlerine getirilen İşârî yorumlar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: IŞIK TAŞKIRAN

Danışman: MUHAMMET MUSTAFA ÇAKMAKLIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hadîkatü'l-hakîka ve şerî'atü't-tarîka, Hâkim Senâî-yi Gaznevî tarafından tasavvufla ilgili konuları açıklamak ve öğüt vermek amacıyla, 12. yüzyılın başlarında Farsça yazılmış didaktik bir eserdir. Mesnevi nazım biçimiyle yazılan bu eserde dinî, felsefî, hikemî, ahlâkî konular tasavvufî bakış açısıyla, yorumlanmaktadır. Hakîm Senâî bu muhteşem eseri ile tasavvufun konularını şiir dünyasına taşımış, beyitlerinde pek çok Kur'an-ı Kerim ayetine atıfta bulunmuş, aynı zamanda hadislere ve İslâm alimlerinin sözlerine yer vermiştir. Kur'an-ı Kerim ayetlerinin bir bölümünü doğrudan beyitlerine iktibas ederken bazılarını da işârî yöntemle yorumlamıştır. Hakîm Senâî'nin Hadîkatü'l-hakîka'sında Kur'an Ayetlerine Getirilen İşârî Yorumlar başlığını taşıyan bu tezin ilk bölümünde, Hakîm Senâî'nin hayatı, eserleri, yaşadığı dönemin siyasi yapısı ve araştırmaya konu olan Hadîkatü'l-hakîka isimli eseri tanıtılmış diğer bölümünde ise Hadîkatü'l-hakîka'da yer alan Kur'an-ı Kerim ayetlerinin tespiti ve işârî yorumu incelenmiştir. Tez çalışması kapsamında iki yüz seksen üç Kur'an-ı Kerim ayetinin işârî yorumu çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında, Hadika'da, Kur'anî kavramlara ve Kur'an-ı Kerim'de geçen kıssalardan bazılarına Kur'an-ı Kerim'dekine benzer şekilde yer verildiği tespit edilmiştir. Kur'an-ı Kerim ayetlerinde geçen kavramların, sembolik varlıklar kullanılarak doğrudan beyitlere aktarıldığı ya da ayette geçen eden bazı sözcük ya da tamlamaların beyitlere alındığı anlaşılmıştır.